1136
الارتقاء إلى الفضائل صعب منج .
بالا رفتن بسوى فضيلتها يعنى صفات واخلاقى كه باعث افزونى مرتبه اين كس گردد صعبى است نجات دهنده ، و « صعب » هر چيز سخت وكار دشوار را گويند وشترى را كه رام نباشد وأطاعت نكند گويند واين معنى در اين مقام مناسب تر است ، ومراد اين است كه بالا رفتن بسوى فضيلتها بمنزله شترى است كه رام نباشد زيرا كه تا كسى سعى بليغ واهتمام تمام در رفتن علائق ونقض عوائق وترك هوى وهوس ننمايد نزديك آن نتواند رفت امّا با وجود اين معنى نجات دهنده است وخطرى ندارد وآدمي را سالم بمنزل رساند وخوف افتادنى از آن نيست بخلاف سائر شتران صعب كه بىخوف وخطر ودغدغه افتادن نباشد .
1137
الانحطاط إلى الرّذائل سهل مرد .
پائين آمدن بسوى رذائل يعنى صفات دنيّه وملكات ذميمه سهلى است هلاك كننده يا اندازنده در هلاكت يا پستى وبدبختى و « سهل » ضدّ صعب است هر چيز نرم وكار آسان را گويند ودور نيست كه خصوص شتر رام را نيز گويند وهمچنين خصوص زمين هموار ونرم را گويند وبر هر تقدير سهل بودن آن ظاهر است زيرا كه در كمال سهولت حاصل شود ، وكافى است در آن واگذاشتن نفس بخود وفي الجملة ارخاء عنان آن امّا با وجود سهولت آن هلاك ميكند آدمي را يا مىاندازد در هلاكت يا بدبختى واين نيز ظاهر است وپوشيده نيست كه حمل « سهل » بر معنى آخر انسب است چنانكه حمل « صعب » نيز در فقره سابق بر معنى آخر مذكور شد كه انسب است زيرا كه حاصل هر دو فقره بنا بر اين مىشود كه بالا رفتن بسوى فضيلتها شترى است صعب كه خطرى ندارد وپائين آمدن بسوى رذايل زمينى است هموار نرم كه هلاك ميكند آدمي را يا مىاندازد وظاهر است كه اين معنى كه شتر صعب بىخطر باشد وزمين هموار نرم هلاك كند يا بيندازد بسيار اغرب والطف است از اين كه بگوئيم كه : آن شترى است