پوشيده نيست كه اين بايد تخصيص داده شود بدروغى كه شرعا حرام باشد زيرا كه دروغى كه در شرع تجويز شده باشد البتّه متضمّن صلاحى باشد واگر نه تجويز آن قبيح خواهد بود ودروغى كه در شرع تجويز شده دروغى است كه از براي اصلاح ميانه مردم باشد چنانكه از حضرت امام بحقّ ناطق امام جعفر صادق صلوات اللّه وسلامه عليه روايت شده كه فرموده كه : كلام سه قسم است راست ودروغ واصلاح ميانه مردم ، كسى گفت بآن حضرت كه : بگردم فداى تو ، چيست اصلاح ميانه مردم ؟ - فرمود كه : تسمع من الرّجل كلاما تبلّغه فتخبث نفسه فتلقاه فتقول : سمعت من فلان قال فيك من الخير كذا وكذا خلاف ما سمعته منه ، يعنى مىشنوى از مردى كلامي كه برسانى يعنى بكسى پس فاسد كنى نفس أو را پس ملاقاة ميكنى تو أو را پس ميگوئى شنيدم من از فلان كه گفت در باره تو از خير چنين وچنين خلاف آنچه شنيده بودى از آن وحاصل كلام اين است كه كسى بتو پيغامهاى درشتى مىدهد كه بكسى بگوئى وبرنجانى وآزرده سازى أو را وتو از براي اصلاح ميانه ايشان خلاف آن را باو ميگوئى وميگوئى أو در باره تو از خير چنين وچنين مىگفت .
ودر بعضي نسخهها « يسمع » بياى دو نقطه در زير واقع شده وبنا بر اين « تبلّغه » بايد « يبلغه » بياى دو نقطه در زير از باب « ينصر » باشد پس معنى كلام اين مىشود كه :
مىشنود يعنى كسى از مردى كلامي كه مىرسد باو يعنى مىشنود باين نحو كه مىرسد باو كه آن مرد در باره تو چنين گفت پس آزرده مىشود ومىرنجد از أو بجان پس تو ملاقاة ميكنى آن كس را وميگوئى كه : من شنيدم از فلان يعنى آن مرد مذكور كه گفت در باره تو از خير چنين وچنين ، خلاف آنچه تو شنيده از أو يعنى خلاف آنچه رسيده بتو كه أو گفته يعنى تو از براي اصلاح ميانه ايشان ميگوئى كه آنچه بتو نقل كردهاند كه أو گفته غلط است ومن خلاف آن را از أو شنيدهام كه مدح تو ميكرد .
وروايت شده نيز از آن حضرت صلوات اللّه وسلامه عليه كه فرموده : اصلاح كننده كذّاب نيست ولفظ « كذّاب » كه صيغه مبالغه است ظاهرا اشاره باين باشد كه هر چند
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٢٨٢