عرفى شيرازى ( 963 - 999 ه . ق )
عرفى شيرازى از شاعران مرتبهء اوّل سدهء دهم هجرى است . در ايران و هند و روم شهرت يافته و از گويندگان بزرگ عهد خويش شمرده شده و با حداثت سن و مرگ در جوانى اثرهاى خوبى باز نهاده است . نام و نسبش را به گونههاى گوناگون ضبط كردهاند ، امّا صحيح آن چنين است : جمال الدّين محمّد معروف به جمال الدّين سيدى ( جمال سيدى ) پسر خواجه زين الدّين على بلو ( زين بلو ) پسر جمال الدّين سيدى . وى در شيراز ولادت يافت و همان جا به كسب ادب و بعضى مقدّمات علمى پرداخت و به قدر وسع از موسيقى و ادوار وقوف يافت و در خط نسخ مهارت به دست آورد و به شعر توجّه كرد و آغاز مجالست با شاعران نمود . عرفى تا سال 989 ه را در زادگاه خويش گذرانيد و درين فاصله در شهر و ديار خود شهرتى به هم رساند . و با شاعران مراوده يافت . عرفى در بيست سالگى به علّت بيمارى آبله چهرهء ناخوشايندى يافت به طورى كه هر كس او را مىديد از او روى بر مىگرداند . همين امر موجب گرديد كه او شيراز را ترك كند و روى به هندوستان نهاد و به درگاه خانخانان راه يافت . در آن جا كارش بالا گرفت تا جايى كه به قول مير غلامعلى آزاد در خزانهء عامره ، خانخانان در برابر يك قصيده هفتاد هزار روپيه به وى بخشيد و نيز او بود كه پاى عرفى را در دربار اكبر و پسرش شاهزاده سليم ، جهانگير شاه ، گشود . البته دوران طلايى زندگانى عرفى طولانى نبود و او در سال 999 ه درگذشت ، حال آن كه هنوز بيش از سى و شش سال نداشت . او را در لاهور به خاك سپردند و سى سال پس از مرگش استخوانهاى او را به نجف انتقال داده ، در آن جا دفن كردند . . .
با مطالعهء شعر عرفى خاصه قصيدههايش ، ورود او در مقدمات علم پزشكى و منطق و حكمت آشكار مىشود . امّا نكتهء مهمتر در قصيدههاى او ، روانى آنهاست . گاه اين