بابا فغانى شيرازى ( - 925 ه . ق . )
هيچ يك از تذكره نويسان و مورّخان ، ذكرى از دوران طفوليت او نكردهاند ، جز اين كه زادگاه او شيراز است . امّا دربارهء توانايى او در سرودن اشعار و شيوهء شاعريش سخنها گفتهاند . از جمله صاحب هفت اقليم دربارهء او چنين مىنويسد : « بابا فغانى پادشاه ملك سخنرانى و سلطان شهرستان نكته دانى بوده ، چه آن مايه ذوق و خوبى و شوق و شوخى كه در شعر اوست در ديوان هيچ يك از سالكان سخندان نيست و در فنون اشعار بخصوص غزل بيرون از حدّ كمال است و كمال چاشنى سخنان نمكينش افزون از حيّز وهم و خيال » « 1 » . صاحب رياض العارفين دربارهء او مىنويسد : « فغانى شيرازى در مبادى حال خمّار بود . به سبب تأثير صحبت اهل اللّه توبه نمود ، روى نياز به درگاه ملائك پناه حضرت شمس الدّين امام طوس آورد و در آن آستان مجاورت اختيار كرد » « 2 » . برخى بابا فغانى را پيشواى سبك هندى مىدانند زيرا تمام مشخّصات آن سبك در شعر وى آشكار است . خصوصيات و مميّزات شعر فغانى به اختصار عبارتند از :
1 - سادگى و روانى 2 - مبالغه 3 - تازگى تشبيهات و استعارات و تركيبهاى نو 4 - تشخّص معانى 5 - خيال پردازى و مضمون آفرينى 6 - ايجاز 7 - تغزّل 8 - شدّت احساس 9 - سوز و گداز 10 - رديف و قافيه و اوزان . « 3 »
سرودن اشعار دينى مخصوصا اشعارى كه موافق عقيدهء شيعيان باشد ، در زمان بابا فغانى رواجى زياد پيدا كرده بود و با توجّه به اين كه فغانى هيچ وقت خود را از دنياى عشق و رندى خلاص نكرد تا بتواند به دين و مذهب توجّه كند ، امّا مضامينى مانند
هامش
( 1 ) . شرح احوال و سبك اشعار بابا فغانى شيرازى ، ص 46 .
( 2 ) . همان ، ص 60 .
( 3 ) . همان ، صص 149 - 183 .