گفتهاند كه مراد از آن استغفارست دليل ايشان آنست كه حق تعالى در قرآن مىفرمايد در باب ملائكه
« وَ الْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ »
« 1 » و ظاهر آن است كه استغفار نوعى از دعاست ليكن چون اين دعا را حق تعالى بيان فرموده كه استغفارست حمل صلات و دعاى ملائكه را بر استغفار كردهاند . و امّا صلات مؤمنان ، علما گفتهاند : مراد از آن دعاست و ظاهرا مراد دعايى باشد متضمن نوعى از كمال ثنا و تعظيم كه ممتاز از ساير دعاها باشد و اللّه اعلم .
مقصد دوم : در معنى سلام در زبان عرب
سلام سلامتى است و سالم بودن از عيوب و مكروهات ، « و معنى سلام عليك آن است كه سلامتى از عيوب مكروهات » « 2 » بر تو مستعلى - « اى من العلو » « 3 » - و غالب باد به طريق دعا ؛ و در ضمن طلب سلامتى جهت كسى كه طلب جميع خيرات دنيا و آخرت مندرج است ، زيرا كه چون شخصى را جميع اقسام سلامت حاصل شد همهء خيرات او را حاصل مىگردد و الّا سلامتى تمام حاصل نشده ، بنابر آنكه حاصل نشدن خيرى از خيرات كسى را موجب نقصى است در قابليّت كه از خير محروم مانده ؛ پس صحيح است « كه سلامتى از آن نقص او را حاصل نيست از اين جهت كه دعاى سلامتى » « 4 » شامل طلب جميع خيرات است سلام را حق تعالى تحيّت اهل اسلام ساخته و معنى سلام حق تعالى بر پيغمبر ، فرو فرستادن كمال سلامت و برائت از جميع منقصتهاست و مخصوص ساختن آن حضرت است به كمال سلامت كه موجب حصول جميع خيرات است و لهذا آن را تأكيد فرموده بدان كه فرمود در آيت « و سلام كنيد بر او سلامكردنى » ؛ « 5 » و اما سلام مؤمنان ، مراد از آن دعاى سلامت و تحيت تعظيم و محبت است اگر « 6 » علما ، سلام را حكم صلات دادهاند در آن كه بر غير انبيا بر هيچ غايبى سلام نكنند و نفرستند . و سلام به
هامش
( 1 ) . شورى ( 42 ) 5 .
( 2 ) . در « غ » نيامده .
( 3 ) . در « م » نيامده .
( 4 ) . به اشتباه در « غ » نيامده .
( 5 ) . يا أيها الذين آمنوا صلوا عليه و سلّموا تسليما . احزاب ( 33 ) 56 .
( 6 ) . شايد : بعض .