بر فلان كس صلات « 1 » فرستاد و مراد آن باشد كه جهت او دعا كرد و بدين معنى است آنچه حق تعالى فرمود :
خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ
. « 2 »
يعنى فراگير از مالهاى ايشان صدقه كه پاك گردانى ايشان را بدان صدقه و مال ايشان را افزون سازى ؛ و دعا كن بر ايشان كه دعاى تو موجب سكون و آرام ايشان است .
و چون كسى نزد حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم صدقهء مال خود آوردى ، آن حضرت بر او صلوات فرستادى ، به موجب فرمودهء حضرت حق تعالى ؛ چنانچه شخصى كه او را ابن ابى اوفى گفتندى ، صدقهء مال خود را نزد حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آورد ، آن حضرت فرمود : اللّهمّ صلّ على آل ابى اوفى . « 3 »
و صلوات را هرگاه نسبت به حضرت حق تعالى كنند در آنجا مناسب نيست كه گويند به معنى دعاست ، زيرا كه دعا چيزى از كسى خواستن است ؛ و همه كس از حق تعالى چيزى مىخواهند و او بىنياز است از خواستن چيزى . علما گفتهاند كه مراد از صلوات خداى تعالى بر بنده رحمت اوست بر بنده ، رحمتى تمام كه ناشى از لطف و فضل باشد همچون لطف و فضل كسى كه جهت كسى دعا كند ؛ و آن كمال رحمت است ؛ و از اينجا فرق ظاهر مىگردد ميان آنكه گويند خدايا ! صلوات بر فلان فرست يا گويند خدايا بر او رحمت كن .
و از اين فرقست كه طايفهاى از علما صلات را مخصوص به انبيا داشتهاند ، زيرا كه كمال رحمت كه از صلات فهم مىگردد ، مستحقان آن انبيااند و آل ايشان به تبعيّت . و تحقيق اين مسأله چنان است كه بسيارى از علما بر آن رفتهاند كه صلات مخصوص به انبيا است به اصالت و بر آل ايشان و تابعان به تبعيت انبيا جايز است صلوات ؛ و بر غير انبيا صلات به اصالت ، يا ترك اولى است به مذهب بعضى يا
هامش
( 1 ) . در « غ » : صلوات
( 2 ) . توبه ( 9 ) 104 .
( 3 ) . عبد اللّه بن ابى اوفى از اصحاب بيعت رضوان است . نك : مجمع البيان ج 5 صص 568 ، و حديث فوق را ملاحظه فرماييد در : البخارى ج 8 ص 139 ح 1359 ( كتاب الدعوات ) . در « غ » : أبو أوفى گويندى .