مكروه است به مذهب بعضى ؛ و دليل ايشان آن است كه چون نام حضرت حق جلّ و علا و انبيا و فرشتگان ياد كنند مستحب است كه در وصف ايشان ، يا ثنايى يا دعايى كنند چنانچه در مراسلات و مكاتيب كه مىنويسند مناسب است كه بر كسى كه به دو كتابت نويسند ثنايى يا دعايى ياد كنند ، اولى و اقرب به ادب آن است كه مراتب ثنا و دعاى آنان كه اسم ايشان مذكور مىگردد محفوظ باشد . چنانچه در مكاتيب و مراسلات از ادب مترسلان آن است كه مراتب نگاه مىدارند . مثلا چون اسم پادشاه مذكور مىگردد مىنويسند كه : خلّد اللّه ملكه و سلطانه ، و چون اسم امرا مذكور مىگردد مناسب نيست كه همان دعا كه جهت پادشاه مىنويسند ، جهت امرا نويسند زيرا كه ترك ادب است كه دعاى پادشاه جهت ديگرى ياد كنند ، پس جهت امرا مىنويسند كه : ابّد اللّه امارته و اگر چه ابد اللّه و خلد اللّه يك معنى دارد فامّا جهت ادب و تميز مراتب ، فرقى در عبارت مىكنند و همچنين در ديگر مراتب وزراء و قضات و صواحب نگاه مىدارند و تمامى ارباب محاورات و اصحاب و عادات مىدانند كه از باب رعايت ادب و حفظ مراتب است .
بدين قياس علما اين عرف را اعتبار مىكنند و در ذكر حضرت حق جلّ و علا و فرشتگان و انبيا مثل اين ترتيب ادب حفظ مىكنند و ترك آن را ترك اولى و مكروه مىدانند زيرا كه در عرف محاورات ترك ادب است ترك حفظ اين ترتيب ، و هر چه در عرف آن را ترك ادب شمارند لا بد است فقيه را كه محافظت آن كند .
پس بنابراين نزد ذكر حضرت « حق سبحانه و تعالى مىگويند سبحانه و تعالى يا عزّ و جلّ ؛ و نزد ذكر حضرت » « 1 » پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، نمىگويند « محمّد عزّ و جلّ » و اگر چه آن حضرت عزيز و جليل است ، بنابراين نكته كه در ذكر پادشاه و امرا گفتيم ؛ بلكه در ذكر حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، مىگويند محمّد صلّى اللّه عليه و آله ؛ و همچنين در ذكر صالحان امت رضوان و رحمت مىفرستند صلوات را مخصوص انبيا مىسازند ، تا مراتب محفوظ باشد و ترك راه اين محافظت را بنابراين نكته ترك اولى يا مكروه مىدانند مطلقا .
هامش
( 1 ) . در « غ » نيامده .