و زمين را از عدل و احسان پر گرداند همچنانكه از جور پر گردانيده شده است .
و آن حضرت داناى صاحب قدرت است .
اين اشارتست به اتصاف ذات آن حضرت به علم و قدرت كه اصل جميع كمالات است . زيرا كه حضرت مظهر موعود است ، و بايد كه او را جامعيّت كامله باشد ، و منشأ جميع كمالات اين دو صفت است ، خصوصا در وجود امام كامل خاتم .
وارث الصّفوة المصطفويّة
آن حضرت ميراث گيرندهء برگزيدگى مصطفويست ؛ يعنى آن حضرت به ميراث يافته ، صفوت و برگزيدگى از عالم كه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را بوده .
[ معناى ختم ولايت در مهدى عليه السّلام ]
و از اينجا شروع است در بيان صفات مهدى ؛ بدان كه حضرت مهدى عليه السّلام نسبت به ائمه و اوليا ، نسبت خاتم الانبياء [ را ] دارد نسبت با انبيا در آنكه جامع جميع صفات كمال سابقيان باشد و وارث كمالات خاصهء هر يك به قدر استعداد ؛ همچنانچه حضرت خاتم الانبياء جامع جميع صفات كمال پيغمبران متقدّم بود ، و حقيقت معنى ختم آن است كه نقطهء منتهاى دايرهء نبوت و امامت منطبق شود بر نقطهء مبدأ دايره ؛ و هرآينه كه نقطهء منتها چون منطبق شود بر نقطهء ابتدا ، دايره تمام گردد و ما اين سخن را توضيح كنيم بر وجهى كه تمام افهام آن را دريابند .
بدان كه بر هر نقطه از نقاط دايرهء حامل ، وصفى از اوصاف وجود دايره « كامل مىشود و مادام كه آن صفات به واسطهء آن نقاط برنيايد وجود دايره به » « 1 » ظهور نمىآيد و مادام كه نقطهء منتها منطبق بر نقطهء مبتداى دايره نگردد ، هر چند صفات دايره بواسطه نقاط به ظهور آمده ، ذات دايرهء كامل نيست ، و آن منطبقه كه وجود دايره بدان كامل مىشود و او را نقطهء ختم گويند و او فى الحقيقه جامع جميع صفات نقاط است زيرا كه نقاط به وجود او اثر صفات خود ظاهر مىگردانند ، پس قبل از ظهور او
هامش
( 1 ) . از « غ » افتاده .