« أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها »
يعنى بعضى را خراب كنيم و آن را اتيان يعنى آمدن ، و او از آن منزه است ، و مىگويد :
« قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ » *
يعنى لعنت بر ايشان باد ، چگونه دروغ مىگويند .
لعنت را قتال نام كرد و گفت :
« قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَكْفَرَهُ »
بكشاند آن را كه كافر است ؛ و مىگويد : بدين قتل لعن مىخواهد ، يعنى لعنت بر او باد چه كافر است ، و مىگويد :
« فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ ، وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى »
فعل رسول را فعل خود خواند از بهر آنكه به فرمان وى بود .
پس دانستى كه تأويل اين آيات به خلاف ظاهر تنزيل است ؛ و مىگويد :
« بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ »
يعنى كه به بعث كافرند . بعث را لقا نام كرد و همچنين مىگويد :
« الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ »
آن كسانى كه يقين مىدانند كه ايشان را برانگيزانند يقين را ظن خوانند و بعث را لقا ، و لقا به نزد مؤمن بعث بود برانگيختن ، و به نزد كافر نظر و معاينه ديدن ، و بعضى از ظن كافر يقين بود چنان كه :
« رَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها وَ لَمْ يَجِدُوا عَنْها مَصْرِفاً »
يعنى كفار چون [ گ 106 ] آتش دوزخ بينند يقين دانند كه ايشان را در دوزخ مىبايد رفت و از آن جاى بازنخواهندگشت .
و آنچه در حق منافقان مىگويد :
« وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا »
بدين ظن شك مىخواهد ظاهر لفظ هر دو يكى است اما تأويلش مختلف ؛
و آنچه مىگويد :
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
يعنى فرمان و تدبير خداى بر عرش مستوى و فرمانش عالى .
و آنچه مىگويد :
« وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ »
و مىفرمايد :
« وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ »
و گفت :
ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ »
و بدين جمله