عيسويان كار به مناجزت و مبارات مىرفت ، و از براى ارتفاع شبهه و تخليص مطلب مجالس بزرگ برپاى مىكردند و پاپ را با تمامت كشيشها انجمن مىساختند . بسا بود كه از براى يك مجلس دو كرور تومان زر سرخ به خرج مىرفت و اين خزانه را امپراتور تمامت اروپا در راه دين مىپرداخت ، و ما شرح شريعت عيسوى و دقايق آئين ايشان را و صورت مجالس و جواب و سؤال ايشان را - در كتاب دويم ناسخ التواريخ مرقوم داشتيم - و دقايق عقيدت عيسويان را چنان بازنموديم كه كمتر از علماى عيسوى را آن دقت نظر بوده است .
بالجمله نصاراى نجران و حلفاى ايشان مانند عبد المدان « 1 » و بنى الحارث بن كعب و گروهى كه برگرد ايشان انجمن بودند بر طريقت خود مىزيستند ، و با اينكه صيت اسلام بلند آواز بود گوش استماع فراز نمىداشتند . لا جرم رسول خداى عتبة بن غزوان و عبد اللّه بن ابى اميّه و هدير بن عبد اللّه ، أخو تيم بن مرّة و صهيب بن سنان [ و ] اخو النّمر بن قاسط را بديشان سفير فرستاد و مكتوبى مصحوب آن جماعت ساخت بدين شرح :
من محمّد رسول اللّه الى أسقف نجران و أهل نجران ان أسلمتم فانّى أحمد اليكم اللّه إله ابراهيم و اسحاق و يعقوب ، أمّا بعد فانّى أدعوكم الى عبادة اللّه من عبادة العباد ، و أدعوكم الى ولاية اللّه من ولاية العباد فان أبيتم فالجزية فان أبيتم فقد آذنتكم بحرب و السّلام .
خلاصهء معنى آن است كه مىفرمايد :
مسلمانى گيريد و اگر نه جزيت بر ذمّت خود مقرّر داريد و هرگاه يكى از اين دو كار اختيار نخواهيد كرد ساخته كار زار بايد بود .
و اين آيت مبارك را نيز در نامهء خود درج فرمود :
قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ .
« 2 » يعنى : بگو اى محمد اهل كتاب را كه پذيرفتار كلمه باشيد كه در ميان ما و شما به يك ميزان مىرود ، و هر دو به نيروى عقل دانستهايم كه اين كلمه عدل است پس واجب است كه جز خداى را ستايش نكنيم و او را با شريكى از امثال خويش آزمايش ندهيم ، و چون ايشان از طريق حق راه
هامش
( 1 ) . مدان : نام بتى است .
( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيه 64 .