اسلم شتافت « 1 » ، و از اين گونه گروهى به فراهم كردن لشكر بيرون شدند و مقرر بود كه رسول خداى در هيچ غزوه سپاه را از قصد خويش آگاه نمىفرمود جز در جنگ تبوك كه بىپرده فرمان كرد كه آهنگ روم دارد و اين از بهر آن بود كه مسافتى دراز بايد پيمود ، خواست مردم بدانند و ساز سفر به اندازهء بعد مسافت طراز كنند ، و مكشوف داشت كه در اين سفر سورت گرما و كثرت اعدا و بلاى غلا دچار خواهد شد .
و اين سفر سخت بر مردم مدينه دشوار مىآمد چه هنگام اجتناى « 2 » اثمار و رسيدن نباتات و درودن حبّات و غلّات بود ، و همىخواستند در ظلّ اشجار خويش روزى چند به آسودگى زيست كنند ، اين آيت مبارك بدين فرود شد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَ رَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ وَ لا تَضُرُّوهُ شَيْئاً وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
« 3 » خلاصهء معنى آن است كه مىفرمايد : اى مؤمنان چه رسيد شما را كه در كار جهاد گرانى مىكنيد ، و دنيا را از آخرت گزيده مىداريد و حال آنكه دنيا را در جنب آخرت محلى و مكانتى نيست ، همانا اگر پذيراى جهاد نشويد خداوند قاهر غالب شما را عرضهء هلاك دارد و در ازاى شما پيغمبر خود را قومى فرمانپذير بخشايد .
مع القصه رسول خداى فرمود : هان اى مردم ! دنيا با آخرت آن مقدار ندارد كه سر انگشت خويش را با آب زنى و آلايش آن را با تمامت دريا به ميزان برى ، لاجرم دولتى بزرگ را از بهر چيزى اندك از دست مگذاريد و در كار جهاد سبكخيز و استوار باشيد ، چنان كه خداى فرمايد :
انْفِرُوا خِفافاً وَ ثِقالًا وَ جاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ .
« 4 » يعنى : بيرون شويد به آهنگ سفر تبوك خواه
هامش
( 1 ) . به روايت واقدى : ابو رهم غفارى را هم پيش قبيلهء غفار فرستاد كه آنها را از آنجا حركت دهد ، ابو واقد ليثى هم پيش قوم خود رفت و ابو جعد ضمرى ميان قوم خود كه در ساحل دريا بودند رفت ، همچنين رافع بن مكيث و جندب بن مكيث را به جهينه اعزام فرمود ؛ نعيم بن مسعود را به قبيلهء اشجع فرستاد و بديل بن ورقاء و عمرو بن سالم و بشر بن سفيان را به قبيلهء كعب بن عمرو اعزام داشت و به قبيلهء سليم گروهى را فرستاد كه عباس بن مرداس هم از ايشان بود ( مغازى ، 3 / 754 ) .
( 2 ) . اجتناء : چيدن
( 3 ) . سوره توبه ، آيه 38 و 39 .
( 4 ) . سوره توبه ، آيهء 41 .