و نام حصنى و چشمهاى است كه لشكر اسلام تا آنجا براندند ، و اين غزوهء تبوك را غزوهء فاضحه نيز گويند چه بسيار كس از منافقين در اين غزوه فضيحت شدند . و اين لشكر را جيش العسره گفتند ، چه در قحطى و سختى زحمت فراوان ديدند . بالجمله اين غزوهء واپسين غزوات رسول خداست .
همانا در اين سال كاروانى از شام به مدينه درآمد و از بهر تجارت روغن زيت و آرد سفيد حمل داشت ، و اين جماعت مردم مدينه را انهى كردند كه سلطان روم تجهيز لشكرى كرده و قبايل لخم و جذام و تنوخ و عامله و غسّان نيز به دو پيوستهاند ، و آهنگ مدينه دارند و اينك مقدمهء آن لشكر به بلقاء « 1 » رسيده ، و هراقليوس كه اين وقت امپراطور تمامت ممالك اروپاست در حمص جاى دارد . همانا اين مردم نصارى كه در اراضى عرب نشيمن دارند مكتوبى به قيصر كردند كه پيغمبر از جهان بگذشت ، و بلاى قحط مردم او را پراكنده و اموال ايشان را ناچيز ساخت ، اگر خواهى ملك او را بىزحمتى توانى گشاد ، پس به سردارى باغباد كه يك تن از بزرگان روم بود چهل هزار ( 40000 ) كس لشكر به سوى مدينه گسيل داشت .
و اين خبر به پيغمبر آوردند و جهودان گفتند : اى أبو القاسم اگر در رسالت سخن به صدق دارى اينك به ارض شام سفر كن كه ارض محشر و اراضى پيغمبران است ، و خداوند اين آيت مبارك به پيغمبر خويش فرستاد :
قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ .
« 2 » يعنى : كارزار كنيد با كافران الّا آنكه از در ضراعت پذيرندهء جزيت شوند .
لاجرم رسول خداى فرمان كرد كه مسلمانان از دور و نزديك ساخته جنگ شوند كه اينك آهنگ روم خواهم كرد و جماعتى را فرمان كرد تا به ميان قبايل شده مردم لشكرى را حاضر درگاه سازند .
ابو ذر غفارى بر حسب فرمان به جانب غفار شده ، و بريدة الحصيب به قبيلهء
هامش
( 1 ) . بلقا : موضعى است از توابع دمشق بين شام و وادى القرى .
( 2 ) . سوره توبه ، آيه 29 : با كسانى كه به خدا و روز قيامت ايمان نمىآورند و محرّمات خدا و رسولش را حرام نمىدانند و با اهل كتاب كه پذيراى آيين حق نيستند پيكار كنيد تا زمانى كه با ذلّت و خوارى به دست خويش جزيه بدهند .