و همچنان در حق شهداى احد فرمود : اى خداى سزاى پرستش ، بندهء تو و رسول تو گواه است كه اين جماعت در راه تو شهادت يافتند و فرمود : هر كه ايشان را زيارت كند و سلام دهد تا قيامت جواب گويند ، چنان كه عطّاف بن خالد مخزومى از خالهء خود روايت كرده كه گفت : به زيارت شهداى احد رفتم و سلام دادم و جواب شنيدم و گفتند : ما شما را مىشناسيم چنان كه بعضى از ما بعضى ديگر را . لرزه بر من افتاد و به سرعت مراجعت كردم .
و فاطمه خزاعيه وقتى در احد گذشت و گفت : السّلام عليك يا عمّ رسول اللّه در جواب آمد : عليك السّلام و رحمة اللّه و رسول خداى هر سال ايشان را زيارت همىكرد و فرمود :
سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ
« 1 »
.
مع القصه هفتاد ( 70 ) كس از اصحاب شهادت يافتند به كيفر قبول فديه كه در بدر كردند - چنان كه مذكور شد - و اين آيت مباركه تسليهاى « 2 » است مر آنان را كه زنده ماندند :
أَ وَ لَمَّا أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْها قُلْتُمْ أَنَّى هذا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍّ قَدِيرٌ
« 3 » خلاصهء سخن آن است كه : آنچه در جنگ احد از كفار به شما رسيد در جنگ بدر از شما دو چندان يافتند ؛ زيرا كه در جنگ بدر هفتاد ( 70 ) تن از قريش مقتول شدند و هفتاد تن اسير گشتند :
وَ ما أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ
« 4 » و اين مصيبت مر شما را هم از شما رسيد ، چه در حربگاه مخالفت آغاز كرديد و صبورى نگرفتيد و از اين جمله خداى آگاه بود از بهر آنكه ظاهر شوند مؤمنان از منافقان ؛ همانا مؤمن از قضاى حق غمنده نشود و بدان رضا دهد .
بالجمله رسول خداى پس از جنگ احد با على عليه السّلام فرمود : يا ابا لحسن ديگر قريش بر ما ظفر نخواهند جست . در خبر است كه عثمان بن عفان ، با يك دو تن از انصار از آن رزمگاه تا ارض اعوص « 5 » گريختند و بعد از سه روز به حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله
هامش
( 1 ) . رعد ، 24 : سلام بر شما به خاطر صبر كردنتان ، عاقبت چه خوب جايگاهى نصيبتان شد .
( 2 ) . تسليه : دلدارى
( 3 ) . آل عمران ، 165 : چرا وقتى آسيبى به شما رسيد كه خود دو برابر آن به دشمن وارد كرده بوديد ، گفتيد : اين آسيب از كجا به ما رسيد ؟ بگو : از ناحيهء خودتان بود ، خداوند بر هر چيزى قادر است .
( 4 ) . آل عمران ، 166 : آنچه در روز برخورد دو گروه به شما رسيد به فرمان خدا بود تا مؤمنان [ و نفاقافكنان ] شناخته شوند .
( 5 ) . اعوص : نام موضعى است نزديك به مدينه