أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً
« 1 » مراد اين است كه : محمّد جز رسول خداى نيست و پيش از او فرستادگان خداى بسى بودند و از جهان بگذشتند او نيز تواند كشته شد يا از جهان رحلت كرد . پس شما در اين وقت مرتد خواهيد شد و اگر مرتد شويد هم خداى را زيان نرسد ؛ بلكه كيفر آن دستگير شما خواهد شد .
مع القصة از ميان اصحاب كه از دور نظاره بودند چشم كعب بن مالك انصارى بر رسول خداى افتاد و چشمهاى مبارك آن حضرت را مانند ستاره روشن از زير زره خود ديدار كرده بشناخت و بانگ برداشت كه : هذا رسول اللّه حيّا سويّا . « 2 » و پيش شد و خواست تا مسلمانان را بياگاهاند كه رسول خداى به سلامت است ، آن حضرت به اشارت فرمود : خاموش باش لكن هم در حال مسلمانان بدانستند و از هر جانب به نزديك پيغمبر گرد آمدند و خداى دل ايشان را قوى كرد و سكينه بداد و اندك خوابى بر ايشان مستولى شد تا هر چه در دل داشتند بيان مىكردند و منافق از مؤمن پديدار مىگشت ، چنان كه مىفرمايد :
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ .
« 3 »
پس مسلمانان بر عدم مقدرت بر كار جهاد ، زبان معذرت گشودند و گفتند : چون خبر شهادت رسول خداى را اصغا نموديم تاب و توان از ما برفت و ديگر مجال درنگ نيافتيم و از بيم جان بجستيم . اين آيت بدين هنگام فرود شد :
وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلًا .
« 4 » يعنى : روا نيست هيچ نفسى را كه بميرد مگر به اذن خداوند و فرمان او و حكمى كه نگاشته مقرّر و موقت است .
و نيز مىفرمايد :
يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا . قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ .
« 5 » خلاصه معنى چنان است كه اين منافقان
هامش
( 1 ) . آل عمران ، 144 : محمد فقط فرستادهء خداست و پيش از او فرستادگان ديگرى نيز بودهاند كه درگذشتند ، آيا اگر بميرد يا كشته شود شما به آيين گذشته برمىگرديد ، و هر كس كه به گذشته بازگردد زيانى به خدا نمىرساند .
( 2 ) . اينك پيغمبر زنده و سالم بر جاى است .
( 3 ) . آل عمران ، 154 : آنگاه پس از اندوه ، آرامشى بر شما فرستاد ، اين آرامش خلسه مانند جمعى از شما را گرفت و ديگران در فكر جان خويش بودند .
( 4 ) . آل عمران ، 145 : هيچ كس جز به فرمان خدا نمىميرد ، سرنوشتى است زماندار .
( 5 ) . آل عمران ، 154 : مىگويند : اگر اختيارى داشتيم در اينجا كشته نمىشديم . بگو : اگر در خانههايتان هم بوديد آنهايى كه سرنوشتشان كشته شدن بود به قتلگاه خود مىرفتند .