خليل سپرد كه فرمود :
فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَ مَنْ عَصانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 1 » خلاصه معنى آن است كه : هر كس متابعت من كند ، از من است و آنكه بىفرمانى كند ، حكم آن با خداوند بخشنده است ، و هم اقتفا « 2 » به عيسى عليه السّلام خواهد كه فرمود :
إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
« 3 » آنگاه فرمود : اكنون صبر كنم تا حكم خداوند برسد ، پس اين آيت بيامد :
ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ . تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيا وَ اللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ .
« 4 » يعنى :
سزاوار نيست پيغمبرى را كه او را از اسيران كفار باشد و فديه گيرد ، جز اينكه بسيار از ايشان مقتول سازد ، تا اهل كفر ذليل و قليل شوند و استيلاى اسلام عيان گردد .
شما به فداى ايشان حطام « 5 » دنيوى خواستيد و خداى از بهر شما ثواب آخرت و عزّت دين خواهد ، چنان كه امم سالفه به حكم خداوند اسيران را بكشتند و غنايم را بسوختند
لَوْ لا كِتابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيما أَخَذْتُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
« 6 » اگر نه آن بودى كه قضاى خداوند رفته كه اين غنيمت بدين اسلام حلال باشد ، از بهر شما عذابى بزرگ بود .
و علماى عامه و اهل سنّت ، بدين آيت برهان كنند كه جايز است انبيا در امرى اجتهاد كنند و در آن اجتهاد ايشان را خطائى افتد تا خداى جل جلاله ايشان را از اين خطا برهاند و از راه صواب بياگاهاند و در تشييد « 7 » اين سخن ، از عمر بن خطاب حديث كنند كه : چون پيغمبر به فديه رضا داد و كار بر آن نهاد كه صبر كنند تا از خداوند حكم برسد ، روز ديگر به حضرت پيغمبر شتافتم و رسول خداى را به اتفاق ابو بكر گريان يافتم . سبب پرسيدم ؟ فرمود : اين گريه بدان است كه ما به فديه رضا داديم و عذاب ايشان را با من عرضه دادند كه نزديكتر از اين درخت بود و اشارت
هامش
( 1 ) . ابراهيم ، 36 : حال هر كس از من پيروى كند از من است و هر كس نافرمانى كند تو آمرزندهء مهربانى .
( 2 ) . اقتفا : پيروى كردن
( 3 ) . مائده ، 118 : اگر آنها را عذاب كنى بندگان تو هستند و اگر آنها را ببخشى ، تو نيرومند و فرزانهاى .
( 4 ) . انفال ، 67 : سزاوار نيست هيچ پيامبرى اسيرانى داشته باشد تا در زمين كشتار بسيار كند ، شما متاع دنيا را مىخواهيد ولى خدا خواستار سراى ديگر است .
( 5 ) . حطام : گياه زرد خشك شده و كنايه از مال پست است .
( 6 ) . انفال ، 68 : اگر حكم خدا پيش از اين نيامده بود در آنچه گرفتيد عذاب بزرگى به شما مىرسيد .
( 7 ) . بلند ساختن ، پابرجا كردن