چنان بود كه صد ( 100 ) تن مسلمان با هزار ( 1000 ) تن كافر جهاد كند و هرگز فرار نكند ، پس خداى به فضل خويش آن حكم منسوخ كرد و چنان شد كه صد ( 100 ) تن مسلمان با دويست ( 200 ) تن كافر غزا كنند و نگريزند ، و اگر دشمنان از دو برابر افزون باشند ، در اين هنگام مسلمانان در آويختن « 1 » و گريختن مختار باشند و رسول خداى زنان را در سفرهاى جنگ ، با خود كوچ مىداد ، از بهر آنكه جراحت رسيدگان را مرهم « 2 » كنند و پرستار باشند .
اكنون بر سر سخن آئيم و ذكر غزوات و سرايا را هر يك در جاى خود معلوم و مرقوم داريم .
ذكر غزوهء ابواء
همانا بدين آيت كه هم خداى فرستاد تهييج « 3 » جهاد فرمود :
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ
« 4 » . و بدين آيت نيز تشييد قواعد مقابله و مبانى مقاتله فرمود :
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ .
« 5 »
لاجرم رسول خداى تصميم عزم داده ، بر جهاد مشركين يك جهت شد و نخستين غزوات ، غزوهء ابواء بود كه پس از هفتاد ( 70 ) روز از سال دويم واقع شد .
و أبواء به فتح همزه و سكون باى موحده و واو و الف ممدوده نام ديهى است بزرگ در ميان مكه و مدينه . و هم ديهى ديگر در آنجاست كه آن را ودّان « 6 » گويند . از اينجاست كه اين غزوه را غزوه ودّان نيز گويند .
بالجمله رسول خداى سعد بن عباده را در مدينه به خليفتى بگذاشت و خود با جمعى از اصحاب ، مقاتله با قريش و جهاد بنى ضمرة بن بكر بن عبد مناف بن كنانه
هامش
( 1 ) . آويختن : جنگ كردن
( 2 ) . مرهم : دواى روى زخم
( 3 ) . تهييج : برانگيختن و وادار كردن
( 4 ) . توبه ، 73 : اى پيامبر با كافران و منافقان جهاد كن و بر آنان سخت بگير .
( 5 ) . توبه ، 5 : هركجا مشركان را يافتيد بكشيد و بر سر راهشان به كمين بنشينيد و دستگيرشان كنيد و به زندان بيفكنيد .
( 6 ) . ميان مكه و مدينه و از آنجا تا ابواء هشت ميل است ( س ) .