و هم شما را نرسد كه گوئيد : شاهنشاه عجم و قيصر روم رسولان با ثروت و توانگر اختيار كنند ، چرا خداى چنين نكرد ؟ زيرا كه خداى هر چه خود خواهد كند .
همانا خداى پيغمبر خود را فرستاد كه مردمان را به سوى پروردگار بخواند و خويشتن را به زحمت اندازد در روزان و شبان ، پس اگر در قصور جاى كند و پرستاران بگمارد مردمان از ديدار او بازمانند و رسالت او ضايع بماند ، چنان كه اگر پادشاهى خود را پوشيده بدارد ، كار مملكت از دست بشود .
و خداى مرا مبعوث كرد بىمالى و ثروتى تا قدرت او بدانيد ، او مرا نصرت همىكند چنان كه بر ردّ و منع من دست نيابيد و مرا ظفر خواهد داد بر قتل كردن و اسير آوردن شما و بر بلاد شما مستولى خواهد ساخت و قدرت خداى در اين بيشتر ظاهر شود كه من بىمالى و ثروتى بر شما چيره شوم .
و اينكه گوئى اگر تو پيغمبرى مىبايد فرشتهء خدا با تو آيد كه ما او را ديدار كنيم و بر صدق سخن تو گواهى دهد ، همانا فرشته را نتوان ديد و اگر حدّتى در بصر شما باديد آيد و فرشته به صورت بشر ديدار شود هم خواهيد گفت : او بشر است و فريشته نباشد ، چه اگر به صورت بشر نباشد با او الف و انس نخواهيد داشت و فهم مقالت او نخواهيد كرد و اگر به صورت بشر آيد او را فرشته نخواهيد دانست . لا جرم خداى مبعوث كرد رسول خود را از بشر و ظاهر كرد بر دست او معجزاتى كه بشر نتوانند آورد و اگر به دست فرشته معجزه آمدى از بهر شما برهانى نشدى ، چه تواند بود كه در نهاد ديگر فرشتگان نيز از آن معجزه پديد بود ، چنان كه اگر مرغى پرواز كند ، اين معجزه نباشد چه همه مرغان بپرند ، اما يكى از مردمان بپرد اين معجزه بود ، همانا خداى حجّت خويش را روشن كرده و بر شما سهل آورده است و شما طلب صعبى كنيد كه در آن حجّت نباشد .
آنگاه به مدلول :
انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا
« 1 » . يعنى : اى محمّد ، نيك نظر كن كه چگونه مشركين براى تو مثلها كردهاند و ترا مسحور خواندهاند ، پس گمراه شدند و ترا كه رسول خدايى ندانستند و وصىّ ترا نيز نخواهند دانست .
هامش
( 1 ) . سورهء فرقان ، 9 : ببين چگونه در اين باب مثلها زدند و گمراه شدند كه ديگر قدرت پيدا كردن ندارند .