كار است و بين اينكه كارهاى نيك و شايسته انجام بدهد تا نگويند او غافل و تقصير كار مىباشد ؟
ج - با اين عمل ، شيطان را اطاعت كرده و او را خوشحال نموده ، چون تمام همت او اين است كه مردم از او اطاعت نمايند .
تنبيه اوّل
نفس در اين مقام نيرنگ پليدى از نيرنگهاى شيطانى دارد كه بايد خودت را از شرّش محافظت نمايى و هوشيار باشى ، آن نيرنگ اين است كه :
به خاطر دلسوزى نسبت به مؤمنين ، عمل را ترك كن تا مبادا آنان با سوء ظنشان نسبت به تو در گناه واقع شوند و چون ترك عمل از روى دلسوزى بر آنان است و هدف اين است كه اينان در گناه نيفتند ، پس اين خود داراى ثواب و اجر عظيمى است و مىتواند قائم مقام اصل عمل ترك شده گردد ، چون خيرخواهى براى مسلمانان ، خود حسنهاى است كه با ثواب حاصل از دعا برابرى مىكند ، بلكه از آن برتر است ، چون نفعش به ديگران مىرسد .
در پاسخ بايد گفت كه اين خيال ، از آشوبهاى نفس اماره است كه تمايل به كسالت و تنبلى دارد و نيرنگ بزرگى است از شيطان خبيث كه چون راهى براى نفوذ در تو نيافت ، از اين طريق وارد شد و اين گونه برايت مطلب را تزيين داد ، اين سخن از چند جهت باطل است :
اوّل اينكه : با عجله ، تو را در گناه حتمى قرار داد ، چون تو گمان دارى كه شايد آنان نسبت به تو سوء ظن داشته باشند و رياكارت بدانند ، همين گمان تو در مورد مؤمنين ، خود سوء ظنى است كه از تو صادر گرديده است ، اگر ( اين ظن تو جامهء عمل بپوشد و ) آنان به تو سوء ظن پيدا كنند ، گناهى است كه گريبانگير آنان مىشود ، اما همين سوء ظن توبه آنان نيز خود گناهى است كه گريبان تو را هم مىگيرد - اگر اين ظن خلاف واقعيت باشد - بنا بر اين ، از يك گمانى كه معلوم