مجهول مانده بود ، وارد كرده است كه شامل قسمت سياسى اين فلسفه است و به صورت شرح بر جمهوريت افلاطون و خلاصهء كتاب النواميس يا القوانين افلاطون آمده ، ولى فارابى قسمت اعظم منطق و طبيعى و ما بعد الطبيعى را از فلسفهء افلاطون حذف كرده است ، زيرا ديگر به آنها در دورههاى متأخر نيازى نبوده است ، مخصوصا آخرين نظريات ارسطو كه در مابعدالطبيعه و در منطق نيازى براى نقل سخنان افلاطون باقى نگذاشته است . « 1 »
فارابى تأليفات متعدد خود را در فلسفهء سياسى از قبيل المدينة الفاضلة و آراء اهل المدينة الفاضلة در پرتو افكار افلاطون تنظيم كرده است و در تأليفات خود از روش جمهوريت افلاطون استفاده كرده و آن را كتاب درسى در علم سياست قرار داده است ، چنان كه ابن رشد نيز كتاب جمهوريت را براى شاگردان خود درس مىداد ، خاصه سياست ارسطو را پيش از آنكه ترجمه شود تدريس مىكرد ، « 2 » و بالاخره كتابهاى النواميس و الجمهورية اساس نظريات سياسى در مكتب فارابى شده بود .
تأثير افكار فلاسفهء يونان بر فارابى و دلبستگى او به آراء و نظريات آنان از اينجا پيداست ، كه فارابى كوشش داشت بين آراء و افكار مختلف آنها ، حتى در آراء ضدونقيض نقيض ، وفق دهد ، به ويژه در جمع بين آراء ارسطو و افلاطون ، دايرهء كوشش او در اين باب به آنجا كشيده شد كه درصدد جمع بين فلاسفه و اطبا بهطور كلى برآمد و كتاب الجمع بين رأيى - الحكيمين افلاطون و ارسطو و كتاب فى اغراض فلسفة افلاطون و ارسطاطاليس و كتاب فى اتفاق آراء بقراط و افلاطون و كتاب التوسط بين ارسطوطاليس و جالينوس را نوشت .
كوشش فارابى در توفيق دادن بين آراء ارسطو و افلاطون در چند چيز است ، از جمله :
1 - در كيفيت ديدن است كه ارسطو ديدن را ناشى از انعكاس نور اجسام به چشم و افلاطون از خروج نور از چشم به اجسام مىداند .
2 - طبيعت بيشتر مؤثر در انسان است يا عادت ؟
3 - در موضوع نفس .
4 - عالم قديم است بنا بر گفتهء ارسطو ، يا حادث است بنا بر گفتهء افلاطون ؟
5 - آيا عالم صانعى دارد كه خود علت فاعلهء آنست يا نه ؟
6 - فيض الهى و كيفيت صدور آن .
فارابى معتقد است كه افلاطون و ارسطو در طريقهء بيان و در معانى لغوى الفاظ و در برنامهء عملى ، باهم اختلاف دارند ، ولى مكاتب فلسفى آنها يكى است . در نظر فارابى پيشوايان فلسفه عبارتند از افلاطون و ارسطو و ممكن نيست اين دو دانشمند بزرگ باهم
هامش
( 1 و 2 ) - الفلسفة الاسلامية و مركزها فى التفكير الانسانى ، ص 54 - 55