به درجهاى رسيدند كه از تعصبات نژادى دست برداشتند ، شيعيان توانستند آشكارا مردم را به مذهب شيعه دعوت كنند و با آزادى كامل به نشر عقايد خود بپردازند و در اثر كوشش دانشمندان و امكانات علمى و فكرى آنان توانستند در صفوف مغول رخنه كرده عقايد اصيل و پاك شيعه را بر آنان عرضه كنند و سرانجام توانستند در فرماندهان و رؤساى مغول تأثير كرده آنها را به طرف تشيع بكشانند . اين امر خود يك حادثهء مهم تاريخى بود زيرا شيعه توانست كوشش خود را به جاهاى ديگر گسترش دهد و به مناطق ديگر نفوذ كند و اثر وجودى خود را بنماياند ، مخصوصا پس از آنكه پادشاه مغول ، نوهء هلاكو خان يعنى سلطان محمد خدابندهء الجايتو تشيع خود و تشيع فرماندهان و امراى سپاه خود را به سال 707 هجرى اعلان كرد و پس از مناظرهاى كه ميان قاضى القضات نظام الدّين عبد اللّه مراغى و سيد ركن الدّين موصلى و جمعى ديگر از يكسو و علامهء حلى از طرف ديگر در محضر سلطان مذكور اتفاق افتاد و علامهء حلى بر آنان پيروز آمد و مجابشان كرد - به بهطورىكه داستان آن معروف است - هلاكو خان مذهب تشيع را پذيرفت . « 1 »
علامهء حلى يكى از نوابغ و شخصيتهاى بزرگ بلكه بارزترين شخصيت علمى روز بود و در اصول فقه و حكمت و كلام و منطق و طبيعيات و علوم شريعت و ادبيات عرب از برجستهترين علماى زمان خود بود و اگر بگوييم علامهء حلى بزرگترين دانشمند شيعى است كه آگاهى به معارف اسلامى را با نهايت پختگى و تسلط بهطور كامل در خود جمع كرده و تا به امروز عالمى به آن درجه از وسعت اطلاع پيدا نشده است ، مبالغه نكرده و به گزاف سخن نگفتهايم . پيشوايى شيعهء امامى در آن عصر و دوران به او رسيد و در علوم معقول و فروع و اصول سرآمد همگان شد .
مكتب علمى او تا مدتها پس از مرگ وى مرجع علما بود و هنوز هم آثار افكار او بر بسيارى از علما و دانشمندان پرتو افكنده است و در جوامع و مراكز علمى شيعه مرجع مهمى به شمار مىرود ، به ويژه در علوم شرعى و فقه و فلسفهء اسلامى آثار گرانبهايى از او به جاى مانده است .
علامهء حلى از لحاظ هوش سرشار و ذكاوت فراوان و حضور ذهن و قوت استدلال و روشنبينى و وسعت افق فكرى شهرت بسزايى داشت ، و از طرفى در زهد و عبادت و اخلاص نيز به پايهاى رسيده بود و مطالبى از او در اين زمينهها نقل مىكنند كه به افسانه شباهت دارد . « 2 »
هامش
( 1 ) - - سفينة البحار ، ج 1 ، ص 734 - 735 و دلائل الصدق ، ج 1 ، ص 322
( 2 ) - سفينة البحار ، ج 1 ، ص 734 - 737