رسالة فى حدوث العالم ، حاشيه بر حاشيهء حكيم خفرى بر الهيات شرح تجريد .
حاشيه بر شرح اشارات در فلسفه ، كه متن آن تأليف ابن سينا و شرح آن از خواجه نصير الدّين طوسى است .
الكلمات الطيبة ، در محاكمهء ميرداماد و صدر المتألهين شيرازى ، در مورد اصالت ماهيت يا وجود .
لاهيجى جز از اينها ، تأليفات ديگرى نيز به عربى دارد . تأليفات فارسى او نيز در موضوعهاى مختلف فلسفى و كلام و علوم ديگر بسيار است . « 1 »
عز الدّين بن نجاى اربلى « 2 » عز الدّين حسن بن محمد ابن احمد بن نجاى اربلى امامى 586 - 660 ه ق
عز الدّين از فلاسفهء شيعهء اماميه در قرن هفتم هجرى بود و همهء كسانى كه شرح حالش را نوشتهاند او را در عداد دانشمندان برجسته در علوم عربى و ادبيات و مرجع در علوم اوايل شمردهاند .
سيوطى او را به « فيلسوف نابيناى رافضى » مىستايد ولى ذهبى دربارهء او چنين مىگويد :
« در علوم عربى و ادبيات درخشش و برجستگى داشت و در علوم اوايل بر همه مقدم بود . در دمشق مىزيست و به مسلمانان و اهل كتاب و فلاسفه درس مىداد و احترام فوقالعادهاى در ميان مردم داشت ، ولى رافضى بود و نماز نمىخواند . به علاوه مردى كثيف و زشت بود بود و از نجاسات پرهيز نمىكرد . علاوه بر كورى مبتلا به زخمها و دملهايى شد ، شعر هم مىگفت و در هجو بدزبان بود . عز الدّين مردى با ذكاوت ، هوشيار ، خوشصحبت بود و نيكو شعر مىسرود . چون قاضى شمس الدّين ، ابن خلكان به دمشق آمد ، به ديدن او رفت ولى عز الدّين اعتنايى به او نكرد . قاضى هم ديگر به نزد او نرفت و او را ترك گفت » .
ابن شاكر كتبى در مورد او گفته است : « عز الدّين رؤسا و فرزندان آنها را با بدزبانى
هامش
( 1 ) - - روضات الجنات ، ص 352 الى 353 و كتاب الكنى و الالقاب ، ج 3 ، ص 30
( 2 ) - عز الدّين حسن بن محمد بن احمد بن نجاى اربلى امامى به سال 586 هجرى در نصيبين متولد شده و در هفتاد و چهارسالگى در ماه ربيع الثانى سال 660 هجرى در دمشق درگذشت و در دامنهء كوه قاسيون به خاك سپرده شد . به مناسبت شهرتش به عز الدّين شرح حال او را در حرف « ع » آورديم . وى نابينا بود و ازاينرو ضريروش مىخواندند .