آثار وجودى شيخ مفيد عليهالرحمه در محيطى كه در آن مىزيست بسيار بود . خداوند به او موهبتهاى فراوان علمى و فكرى و هوش و ذكاوت و حسن رويه و اسلوب و سرعت انتقال و قدرت استدلال داده بود و با اين صفات و خصال توانست مذهب تشيع را بر پايهاى استوار بنشاند تا در دلهاى بسيارى از مردم جايگير شود و به آن معتقد و متدين شوند ، و بديهى است گروهى از علما او را براى خود خطرى مىدانستند كه بر روى آنان و عقايدشان سايه افكنده بود و موقعيت آنان را تهديد مىكرد . اثر اين ناراحتى را ، در گفتار خطيب بغدادى كه از نفوذ و تأثير وجودى او بر ديگران و نيز از مقام و شخصيت او خبر مىدهد ، كاملا احساس مىكنيم كه چگونه موجب ناراحتى و پريشانى فكر او شده بود . آنجا كه مىگويد : « . . . ابن المعلم كتابهاى بسيارى در گمراهى شيعيان و دفاع از گفتارها و عقايد آنان تأليف كرد ، او يكى از پيشوايان ضلال و گمراهى بود و خلق بسيارى به وسيلهء او به هلاكت افتادند ، تا آنكه خداوند مسلمانان را از شر او راحت كرد » . « 1 »
زندگانى و پرورش او
شيخ مفيد به سال 336 يا 338 هجرى ، در محلى از بلوك عكبرى ، به نام سويقهء ابن البصرى ( بازارچهء ابن بصرى ) ، به دنيا آمد . اين محل شهر كوچكى است در ناحيهء دجيل كه تا بغداد ده فرسنگ فاصله دارد . نسب او به سعيد بن جبير كه يكى از تابعان بود و به فرمان حجاج بن يوسف كشته شد ، مىرسد . پدرش كه ملقب به المعلم بود او را به بغداد آورد . بغداد در آن زمان مركز علم و فرهنگ بود . شيخ مفيد در محضر علماى عصر خود به تعلم پرداخت و از گروهى متجاوز از پنجاه استاد ، اعم از شيعه و غير شيعه تلمذ كرد .
برخى از مشاهير استادان او عبارت بودند از :
ابو القاسم جعفر بن محمد بن قولويه قمى متوفى به سال 368 هجرى از پيشوايان و اعاظم علماى شيعه .
ابو جعفر محمد بن على بن حسين بن بابويهء قمى مشهور به شيخ صدوق ، متوفى به سال 381 هجرى كه از پيشوايان شيعه در فقه و حديث و صاحب كتابهاى مشهورى است ، از جملهء آنها كتاب من لا يحضره الفقيه و كتاب علل الشرائع و كتاب التوحيد است .
ابو غالب احمد بن محمد بن سليمان رازى متوفى به سال 368 هجرى كه از مشايخ شيعه بود .
هامش
( 1 ) - تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 231