زندگانى شيخ بهائى
اصل شيخ بهائى از جبل عامل واقع در قسمت جنوبى لبنان است ، از شهرى به نام « جبع » يا « جباع » كه موطن آباء و اجداد او نيز بود و پدرش ، شيخ حسين ، عبد الصمد جبعى عاملى و جدش شمس الدّين محمد جباعى صاحب مجموعهء مشهورى كه بهاء الدّين در كشكول خود مطالبى بسيار از آن نقل مىكند ، منسوب به آن شهر بودند . خود شيخ بهائى به نقل شيخ محمد تقى مجلسى تصريح مىكند كه اصلش از جبل عامل است آنجا كه مىگويد : « شيخ بهائى خود مىگفت : پدران و اجداد ما از جبل عامل بودند و دايم به علم و عبادت و زهد اشتغال داشتند و صاحب كرامات هم بودند . . . چون آب كشورهاى غير عرب را خورديم همهء آنها را از دست داديم » .
امروزه هم در جبل عامل كسانى هستند كه نسب آنان به برادر شيخ بهائى ، عبد الصمد ، مىرسد و آن خانواده را آل مروة ، مىگويند . « 1 » بسيارى از نويسندگان و مورخان اشتباه كرده ، او را منسوب به آمل واقع در شمال ايران دانستهاند ، برخى هم گفتهاند : بهائى در شهر آمل در سمت چپ نهر جيحون به دنيا آمده است . آخرين كسى كه مرتكب اين اشتباه شد استاد قدرى حافظ طوقان بود در كتاب خود تراث العرب العلمى آنجا كه مىگويد : « اينكه مىگويند بهائى در بعلبك به دنيا آمده است قولى است دور از حقيقت بلكه خطاى محض است ؛ من اين اشتباه را از آنجا مىدانم كه بين جبل عامل ، در سوريه و آمل اشتباه كردهاند و شايد همين خطا آنها را وادار كرده است كه بگويند مولدش در بعلبك بوده است ، و شايد همين علت باعث شده است كه علما او را بهاء الدّين عاملى بنامند » . « 2 » اين اشتباه در دائرةالمعارف لبنانى در ماده آمل انتشار يافته است . بدون هيچگونه شك و شبهه آنچه را طوقان گفته اشتباه است و از اوهام و خيالاتى است كه مبنايى ندارد و ما چندان احتياجى نداريم كه اثبات كنيم شيخ بهاء الدّين عاملى بوده نه آملى ، بلكه كافى است به آنچه شاگردش شيخ حر عاملى در كتاب خود امل الآمل فى علماء جبل عامل نوشته و آنچه را كه احمد منينى در شرح خود بر قصيدهء « بهائى » به نام وسيلة الفوز و الامان گفته است و نيز به تأليفات چاپشدهء او مثل مفتاح الفلاح و كتاب الاربعين و كتاب الكشكول مراجعه كنيم و ببينيم كه انتساب او به جبل عامل در اين آثار به تصريح آمده است . به علاوه علماى رجال و تذكرهنويسان شيعه از قبيل خونسارى در الروضات و سيد على خان در سلافة العصر نيز اين مطلب را نوشتهاند و نيز آنچه در كتب تراجم و رجال دربارهء پدر و جد و برادران او آمده است شاهد گويايى
هامش
( 1 ) - اعيان الشيعة ، ج 26 ، ص 259
( 2 ) - تراث العرب العلمى ، ص 427