شيخ بهائى محمد بن عز الدّين حسين بن عبد الصمد جبعى عاملى حارثى همدانى « 1 » 953 - 1031 ه ق
1 - در بعلبك به روز 13 ماه ذىحجهء سال 953 ه / 1547 م متولد شد و در 12 شوال سال 1031 ه / 1622 م در اصفهان درگذشت و جسدش را پيش از دفن به مشهد منتقل كردند و در خانهاش ، نزديك مزار و قبر حضرت رضا ( ع ) به خاك سپردند . قبر او در آنجا بسيار باشكوه و جلال و مشهور است و زائران و جهانگردان كه به خراسان مىآيند قبر او را نيز زيارت مىكنند .
2 - شيخ بهايى از چهرههاى درخشان علمى و از برجستگان علما در قرن يازدهم هجرى بود . او يكى از بزرگان و پيشوايانى است كه در علوم معروف در آن زمان منحصر به فرد بودند . وى علاوه بر فقه و حديث و اصول ، ادبيات ، هندسه و فلك و حساب و جبر و تمام اقسام رياضيات را به صورت بسيار متقن و دقيق مىدانست و اين علوم را به صورت شگفت - آورى درك كرده و از فرهنگ و معارف اسلامى برخوردار بود ؛ به علاوه در حكمت و كلام و برخى از دانشهايى كه پيش از او مورد توجه نبود يد طولايى داشت . « 2 » شخصيت شيخ بهايى مايهء اعجاب و تجليل دانشمندان قرار گرفت به حدى كه علما سخت به مدح و ستايش او پرداختند . يكى از مداحان او احمد بن على منينى شارح قصيدهء شيخ بهائى به نام وسيلة الفوز و الامان ، در مدح امام زمان ( ع ) است ، كه منينى آن را به سال 1511 هجرى به پايان رسانده است و در آن مىگويد :
« . . . شيخ بهائى صاحب تصنيفات و تحقيقات و كسى است كه سزاوارتر از هر فرد شايستهء ديگرى است كه اخبارش نقل ، و مزايا و خصايص او را بازگو كنند ، و كسى است كه بايد دنيا را به فضائل و بدائع او آگاه ساخت . شيخ بهائى ؛ در فرا گرفتن علوم و آگاهى كامل از دقايق فنون فردى بود كه به جاى يك ملت به حساب مىآمد و گمان نمىكنم كه زمانه كسى چون او را پرورش دهد يا نظير او را بياورد » . « 3 »
سيد عز الدّين حسين بن حيدر كركى عاملى استاد خود ، شيخ بهائى ، را چنين مىستايد :
« . . . و شيخ ما ، طاب ثراه ، افضل مردم و اهل زمان خود ، بلكه در بعضى از علوم منحصر به فرد بود ؛ علومى كه مردم آن زمان و دانشمندان پيشين گرد آن نمىگشتند . . . سخت به
هامش
( 1 ) - حارثى منسوب به حارث همدانى از ياران امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام است .
( 2 ) - - الروضات ، ص 532
( 3 ) - - به شرح وسيلة الفوز و الامان كه در آخر كشكول چاپ شده ، ص 377