رازى هميشه ارتباط خود را با علماى عصر خود محفوظ نگاه مىداشت و با آنها مناظرات و بحثهايى در نقض و تصويب آراء آنان داشت و در فهرست نام كتابهاى او به نام كتابهايى برمىخوريم كه به عنوان رد يا به عنوان مناظره با جمعى از علما و اطبا نوشته است ، از قبيل ابو القاسم بلخى معتزلى و شهيد بن حسين بلخى و على بن حسين مسعودى مورخ مشهور و ديگران مىدانيم . رازى شاگردانى داشت كه علم خود را از او فراگرفته بودند . برخى از آنها عبارتند از : ابن قارن رازى و سيف بن يعقوب . رازى براى شاگرد اخير خود رسالهاى به نام او در داروهاى چشم و معالجهء آن و كيفيت معالجه و آنچه در اين امر مورد نياز است ، به رشتهء تحرير درآورد .
رازى در شعر و ادبيات نيز وارد بود و از اشعار اوست :
لعمرك ما ادرى و قد آذن البلى * بعاجل تر حال الى اين ترحالى ؟
و اين محل الروح بعد خروجه * من الهيكل المنحل و الجسد البالى ؟
به جان تو سوگند اكنون كه فرسودگى بدن خبر فرارسيدن مرگم را مىدهد باز نمىدانم به كجا خواهم رفت ؟ آيا محل روح پس از خروج از اين هيكل وارفته و تن پوسيده كجاست ؟ .
رازى با آنكه شهرت فوقالعادهاى داشت و مدتها مدير بيمارستان عضدى در بغداد و بيمارستان رى بود باز در حالت فقر و تنگدستى درگذشت و اين خود دليل است كه او فقط براى علم و معرفت زندگى مىكرد و دنبال مال دنيا نمىرفت و علم و معرفت هدفهاى عالى او بودند . رازى در سال 320 هجرى در سن 83 سالگى در بغداد درگذشت .
تشيع رازى
دلايل موجود نشان مىدهد كه رازى شيعه بود و روح تشيع در او نفوذ داشت و چنان كه مىدانيم كتابهايى تأليف كرده است كه از عناوين آنها روح تشيع هويداست ، يكى از آنها كتاب آثار الامام الفاضل المعصوم و دومى كتاب الامام و المأموم المحقين و سومى النقض فى الامامة على الكيال است . و باز دانستيم كه رازى در فلسفه شاگرد بلخى بوده « 1 » و بلخى مزبور على الظاهر ، همان ابو زيد احمد بن سهل بلخى شيعى است كه در سال 332 هجرى درگذشت . مؤيد اين مطلب گفتار النديم است كه در توصيف بلخى چنين گفته است : « او از
هامش
( 1 ) - فهرست النديم ، ص 416