معلوم شد كه رازى برتر از همهء آنها است ، پس او را به رياست بيمارستان عضدى برگزيد . « 1 » وى ، پيش از اشتغال در بيمارستان عضدى مدتها مدير بيمارستان رى بود . « 2 »
رازى در علوم حكمت نيز وارد و در آن علم به درجهء والايى رسيده بود . تصنيفهايى بسيار در اين علوم دارد كه دلالت بر معرفت كامل او و بلندى قدر و منزلتش مىكند .
رازى در اوايل كار خود به علم سيميا و ليميا مشغول بود و در آن رشته نيز تأليفاتى دارد و همو مىگفت : من كسى را فيلسوف مىدانم كه صنعت كيميا را بداند ، زيرا از اين راه مىتواند از كسب مال دنيا بىنياز شود و ديگر چشمداشتى به آنچه در دست مردم است نخواهد داشت و محتاج آنان نمىشود . « 3 »
رازى در اواخر عمر خويش كور شد و چشمهايش آب آورد . به او گفتند چرا ميل نمىزنى و آب چشمت را نمىگيرى ؟ در جواب گفت : به دنيا آنقدر نگاه كردهام كه ديگر خسته شدهام و اجازه نداد كه چشم او را ميل زنند . « 4 »
رازى غالب ايام عمر خود را در كشور ايران گذراند زيرا ايران وطن او و موطن خاندان او و برادرش بود . « 5 »
رازى با آل بويه وابستگى محترمانهاى داشت و بر همين اساس بود كه ادارهء بيمارستان عضدى را در بغداد پذيرفت . همچنين با پادشاهان ديگر ايران ارتباط داشت خاصه با امير خراسان و ماوراءالنهر منصور بن اسماعيل بن خاقان كه كتاب منصورى را ، در طب ، براى او تأليف كرد . همچنين با على بن وهسودان والى طبرستان نيز دوست بود و كتاب طب الملوكى را براى او نوشت . « 6 »
رازى در تعيين محل بيمارستان عضدى روشى ابتكارى و تازه به كار برد كه مورد اعجاب و گفتگوى اطباى آن روزگار قرار گرفت ، براى تعيين محل بيمارستان دستور داد قطعات گوشت يك حيوان را در يك موقع در جاهاى مختلف شهر بغداد آويختند و مراقب چگونگى گنديدن آنها شد و به اين ترتيب محل خوشآبوهواترى انتخاب كرد . « 7 »
هامش
( 1 ) - عيون الانباء ، ج 2 ، ص 344 ؛ در اين باب بايد گفت دوران حكومت عضد الدوله را از 338 تا 372 هجرى نوشتهاند و وفات رازى را 311 يا 313 و بالاخره 320 هجرى ضبط كردهاند ، و به اين ترتيب رازى نمىتوانسته است در ادارهء بيمارستانى كه سالها پس از مرگش تأسيس شده مشاركت كند ، به نوشتهء لغتنامهء دهخدا : شايد غرض بيمارستانى در بغداد بوده كه بدر ، غلام معتضد در قرن سوم ساخته و بعدا نام معتضدى گرفته و به مرور ايام با عضدى مشتبه شده است . ويراستار
( 2 ) - عيون الانباء ، ج 2 ، ص 344
( 3 ) - همان كتاب ، ج 2 ، ص 349
( 4 ) - همان كتاب ، ج 2 ، ص 350
( 5 ) - همان كتاب ، ج 2 ، ص 349
( 6 ) - همان كتاب ، ج 2 ، ص 349
( 7 ) - اگر چنين آزمايشى صورت گرفته باشد چنان كه قبلا در پابرگ گذشت ، به بيمارستان عضدى مربوط نمىشود و قطعا در مورد تعيين محل بيمارستانى ديگر رازى از چنين روش تجربى استفاده كرده است . ويراستار