دوبوئر پس از نقل اين عبارت رازى مىافزايد : « اگر رازى كسى را پيدا مىكرد كه به او ايمان داشت و بناى او را تمام مىكرد نظريهء او مفيد و ثمربخش در علوم طبيعى بشمار مىرفت . » « 1 »
شخصيت علمى و فلسفى رازى از تأليفات او كه توجه و عنايت خاصى به كليهء جوانب و جهات علمى دارد ، به خوبى آشكار است و برجستگى و تفوق كامل او ، دكتر ريچارد والتر را بر آن داشته است كه بگويد : « رازى را ممكن است بزرگترين فلاسفهء اسلام از حيث اصالت و ابداع دانست . » « 2 »
زندگانى رازى
رازى - مثل بيشتر دانشمندان و فلاسفهء آن عصر و نيز دورههاى پيش از آن - فردى ايرانى بود كه زبان عربى را به نحو كامل فراگرفته و خواندن و نوشتن با آن زبان را آموخته بود ، ازاينرو آثار متنوع خود را به عربى تأليف كرده است . دوره و عصر زندگانى او را نسبت به دورههاى گذشته بايد دورهء قدرت نهضت فكرى و كوششهاى علمى شمرد . در اين دوره نوابغى چند و بسيارى از مردان علم و ادب و انديشه خودنمايى كردند ، به علاوه سياستمدارانى در همان دوره روى كار آمدند كه علما و فلاسفه و ادبا را در پناه خود گرفتند و هر نوع كمك و مساعدتى كه در رشد و تكامل و كوشش علمى آنها لازم بود ، از آنان دريغ نمىداشتند .
يكى از سياستمداران عضد الدولهء بويهى بود كه او خود سهم بزرگى در فلسفه و علم و ادبيات داشت و نقش بزرگى در ايجاد حركت علمى و تحريك و تشويق ادبا و علما ايفا كرد . در اين دوره ، به خصوص در سايهء جنبشهاى فعالانهء علمى ، مردانى نابغه ، به تعدادى بسيار ، در ميدانهاى علم و فلسفه و ادبيات بروز و ظهور كردند .
فلاسفهء بزرگى از شاگردان كندى از قبيل ابو معشر بلخى ، ابو زيد بلخى ، احمد بن طيب سرخسى و ابو نصر فارابى صحنه و ميدان علم و فلسفه را به وجود خود روشن ساختند .
همچنين طبيبانى ماهر و باهوش امثال على بن ربن طبرى عرض وجود نمودند و نيز گروه فراوانى از ادبا در اين دوره خودنمايى كردند كه شمردن نام يكايك آنان را مجالى نيست و كافى است بدانيم كه متنبى و ابن العميد از آن دسته و گروهى بودند كه باهوش خدادادى خود در عداد نوابغ ادب در اين دوره بشمار مىرفتند .
هامش
( 1 ) - تاريخ الفلسفة فى الاسلام ، 150
( 2 ) - همان كتاب ، ص 33