جهت است كه مباحث شيميايى او را با ارج و قدر مىشمارند ، زيرا در اين علم روش علمى محض را تعقيب كرده و همين روش او يكى از محققان را وادار كرده است كه بگويد :
« . . . رازى مؤسس علم شيمى جديد در شرق و غرب است » .
او در شمار نخستين كسانى بود كه شيمى و طب را باهم ارتباط دادند و معلومات خود را در شيمى بر طب منطبق ساختند و توانستند ارتباط طب و شيمى را درك كنند و شفاى بيمار را به فعل و انفعال شيميايى در جسم بيمار نسبت دهند .
فضيلت و برترى او در علم شيمى ، به صورت واضحى ، از تقسيم مواد شيميايى معروف در زمان خود او ، به چهار قسم اساسى : مواد معدنى ، مواد نباتى ، مواد حيوانى و مواد مشتقه آشكار مىشود .
قسمت مواد معدنى را به علت كثرت ، به شش دسته بخش كرده است و اين امر دلالت دارد كه رازى علاقهء شديدى به خواص اين مواد و فعل و انفعال آنها داشته است .
رازى به تهيهء برخى از اسيدها پرداخت و هنوز روش تهيهء او معمول و متداول است .
او نخستين كسى است كه از جوهر گوگرد ياد مىكند و آن را به نامهاى زيت الزاج و زيت - الاخضر مىنامد . اين مطالب را آلبر بزرگ از كتابهاى او نقل كرده و نامش را كبريت الفلاسفة نهاده است .
امتياز رازى بر اطباى معاصر خود و اطبايى كه پس از او آمدند در اين بود كه به تأثيرات روحى و روانى در معالجه و طبابت معتقد بود و مىگفت : « مزاج جسم تابع اخلاق نفس است . روان نقش اول را در درمان دارد چون روان با بدن پيوستگى دارد و بههمينجهت معتقد است كه طبيب جسم بايد طبيب نفس هم باشد .
از اقوال اوست كه در كتابهاى او آمده است « . . . طبيب بايد بيمار خود را به تندرستى و بهبود اميدوار سازد ، اگرچه خود اميدى به بهبود او نداشته باشد . و مزاج جسم تابع اخلاق روان است » .
درجهء تأثير او بر علما از اينجا معلوم مىشود كه بعضى از كتابهاى او از قبيل الحاوى و كتاب المنصورى و كتاب الاسرار فى الكيمياء و غيره آنچنان مايهء اعجاب اطباى غربى را فراهم كرده بود كه كتابهاى او را به زبانهاى خارجى اعم از لاتين و غيره ترجمه كردند و قرنهاى متمادى مرجع آنان به شمار مىرفت و تدريس مىشد . شهرت رازى در طب بر ساير امتيازات او آنچنان غلبه يافت كه ديگر جوانب و جهات امتياز فلسفى و علمى او را تقريبا از نظر ما پوشيده داشت . ازاينرو بيشتر كسانى كه شرح حال او را نوشتهاند ، فقط اين جنبهء بارز او را تحت مطالعه قرار داده و به جهات ديگر نپرداختهاند .
شايد اساس شهرت او در طب اين بوده است كه رياست ادارهء بيمارستان رى و بغداد
فلاسفة الشيعة حياتهم وآراؤهم ( فلاسفهء شيعه ) ( فارسي ) — صفحة 308
مساهمون: الشيخ عبد الله نعمة
ص٣٠٨