تأكيد شده است ؛ او مىگويد : « يكى از آنها جابر بن حيان مصاحب امام صادق ( ع ) است » .
النديم ، از شيعيان نقل مىكند و مىگويد علماى شيعه جابر را از بزرگان خود و يكى از ابواب مىدانند ، او مصاحب جعفر صادق ، و از اهل كوفه و معروف به تشيع بود و وقتى در رسالههاى خود نام جعفر را مىبرد ، مقصودش جعفر صادق است نه جعفر برمكى .
النديم چنين مىگويد :
« اخبار جابر بن حيان و نام كتابهاى او : نام او ابو عبد اللّه جابر بن حيان بن عبد اللّه كوفى معروف به صوفى است ، مردم در امر او اختلاف كردهاند شيعه او را از بزرگان خود مىداند و او را يكى از ابواب مىشمارد و معتقد است كه او از اصحاب صادق و از مردم كوفه بوده است و جمعى از فلاسفه معتقدند جابر از آنها بوده است . تأليفاتى در فلسفه و منطق دارد و پيروان ( صنعت ) طلا و نقره معتقدند كه رياست و پيشوايى اين ( صنعت ) در آن زمان به او رسيد و امر او مخفى و مكتوم بود » و نيز النديم گويد : « آنها معتقدند كه جابر از ترس هيئت حاكمه بر جان خود هميشه از شهرى به شهرى مىرفت و برخى گفتهاند او از برمكيان و از وابستگان ايشان ، مخصوصا جعفر بن يحيى برمكى بود . آنان كه چنين عقيدهاى دارند گفتهاند منظور او از جعفر همان مولايش جعفر برمكى بوده است ولى شيعه معتقد است كه مقصودش جعفر صادق است » . « 1 »
باز النديم مىگويد :
« اين مرد را كتابهايى در مذهب شيعه هست كه من در جاى خود از آنها نام مىبرم » . « 2 »
از امور ثابت و مسلم نزد شيعه اين است كه جابر بن حيان شيعه بوده و سيد امين در كتاب اعيان الشيعة ، او را از رجال بزرگ شيعه دانسته است ، همچنين تهرانى در كتاب الذريعة نام بيشتر كتابهاى او را برده است . چنان كه سيد محمد على هبة الدّين شهرستانى كتابى خاص دربارهء جابر به نام جابر و الكيمياء تأليف كرده و در آن كتاب تشيع جابر و تلمذ او را از امام جعفر صادق ( ع ) ثابت كرده است . « 3 »
ولى ظواهر امر نشان مىدهد كه جابر بن حيان اسماعيلى مذهب و معتقد به امامت اسماعيل پسر امام جعفر صادق ( ع ) بوده است چنان كه سيد هبة الدّين شهرستانى در كتاب الدلائل و المسائل به اين مطلب تصريح كرده است آنجا كه مىنويسد : « جابر به امامت اسماعيل پسر امام صادق معتقد بود و ازاينرو يكى از اقطاب اسماعيليه به شمار مىرفت » . « 4 » ولى شهرستانى مدرك اين مطلب را بيان نكرده است گرچه ممكن است جابر اسماعيلى مذهب
هامش
( 1 ) - اعيان الشيعة ، ج 15 ، ص 118 و الفهرست ، ص 498 - 499
( 2 ) - همان كتاب .
( 3 ) - الذريعة ، ج 5 ، ص 20
( 4 ) - كتاب الامام الصادق ابو زهره ، ص 101