اكسيژن ، استفاده كرد .
البتّه نبايد اين نكته را ناديده گرفت كه اين تركيبات در عالم صنعت اهميت فراوان دارند ، برخى از آنها در ساختن رنگها و مواد منفجره و برخى ديگر را در ساختن كودهاى شيميايى و صابون و ابريشم مصنوعى به كار مىبرند .
امتياز جابر از ساير دانشمندان در اين بود كه او در صف مقدم كسانى قرار گرفته است كه تجربه را بر مبناى علمى قرار دادند يعنى همان روشى كه امروزه در كارخانهها و مراكز آزمايش از آن استفاده مىكنند .
جابر اهتمام به تجربه و آزمايش را سفارش كرده و به اجراى آن ، با دقت مراقبت ، توصيه كرده و بر لزوم تأنى و پرهيز از شتابزدگى تأكيد نموده ، و گفته است : بر كسانى كه در شيمى كار مىكنند لازم است كه كار خود را با تجربه انجام دهند ، زيرا معرفت جز از راه كار كردن و تجربه به دست نمىآيد . و از كسانى كه به علوم طبيعى علاقهمند هستند خواسته است هيچگاه به كار محال يا بىفايده نپردازند و در اجراى هر عملى نخست سبب و علت آن را بدانند و تعليمات آن را به خوبى فراگيرند ، زيرا به گفتهء او « هر صنعتى را روشهاى فنى مخصوص به خود است » « 1 »
ولادت و وفات او
تاريخ ولادت و وفات جابر بن حيان مثل جنبههاى ديگر زندگانى او پيچيده و مبهم ، و گفتار مورخان نيز دراينباره آشفته و مختلف است .
صاحب كشف الظنون مرگ جابر را به سال 160 هجرى گفته است . اين مطلب را اسماعيل مظهر در كتاب خود تاريخ الفكر العربى نقل كرده ولى باز از همان كتاب كشف الظنون مطلبى مخالف آن آورده است كه جابر در سال 180 هجرى وفات كرده و سپس افزوده است كه خبر پيوستن او به برامكه و آنچه جلدكى در كتاب نهاية المطلب خود بيان داشته دائر بر اينكه جابر بن حيان تا زمان مأمون حيات داشته با اين تاريخ منافات دارد ، زيرا برامكه مدت 17 سال در زمان هارون الرشيد ، ( از 170 تا 188 ه ) مورد اعتماد و وثوق خليفهء عباسى بودند و به سال 198 مردم با مأمون به خلافت بيعت كردند . « 2 » ولى در كتاب تاريخ تمدن آمده است كه جابر بن حيان از 702 تا 765 ميلادى مىزيست . « 3 »
هامش
( 1 ) - - كتاب الخالدون العرب ، ص 20 و 21
( 2 ) - اعيان الشيعة ، ج 15 ، ص 115
( 3 ) - تاريخ تمدن ، ويل دورانت ، ترجمهء فارسى ، ج 11 ، ص 159