همچنين از اين خاندان مردانى دانشمند به وجود آمدند كه داراى شخصيتهاى سياسى و اجتماعى و مقامهاى ارجمندى بودند و بهطور كلى به نقل و ترجمهء علوم و فرهنگهاى خارجى توجه و عنايتى مخصوص داشتند . « 1 »
قفطى آنان را چنين توصيف مىكند : « آل نوبخت همگى فاضل بودند ، افكارى نيك داشتند و در علوم قدما مشاركت نمودند » . « 2 »
سيد بن طاوس در كتاب فرج المهموم در وصف آنها مىگويد : « آل نوبخت علماى نجوم بودند و پيشروان اين فن بشمار مىرفتند . » « 3 »
قمى مىگويد : « خاندان نوبخت خاندانى بزرگ بود و از ميان آنها علما و ادبا و فلاسفه و متكلمان و نويسندگان و حكام و امراى بسيار برخاستهاند » . « 4 »
افراد اين خاندان شيعهء امامى مذهب بودند چنان كه نديم آورده است : « خاندان نوبخت به ولايت على و فرزندان او معروف و مشهور بودند » . « 5 » سيد صدر مىگويد : « خاندان نوبخت از علما و حكما و متكلمان امامى مذهب بودند » . « 6 »
سيد محسن امين در تشيع نوبخت و پسرش ابو سهل ترديد مىنمايد ولى معتقد است كه اعقاب آنان شيعى مذهب بودند و چنين مىگويد : « اما بقيهء طايفهء نوبخت همگى شيعهمذهب بودند و در ميان آنها حتى كسانى بودند كه از مذهب شيعه دفاع هم كردهاند و با تأليفات خود و احتجاجهايى كه در مقابل ديگران كردهاند از مذهب شيعه حمايت نمودهاند » . « 7 »
خاندان نوبخت از خاندانهايى بود كه تعداد زيادى از افراد آن از فلاسفه و منجمين و علما و ادبا و امرا بودند و مردان مشهور آنها كه در اين زمينهها جلوهگرى كردند از حدود بيست و شش نفر تجاوز مىكنند كه برخى از آنها فيلسوف بودند و برخى در رشتههاى ديگر دانش مقامهايى ارجمند داشتند و از اوايل قرن دوم هجرى تا اوايل قرن پنجم هجرى با افكار و آراء و تأليفات خود و نيز از راه ترجمهء كتابهاى يونانى و فارسى به عربى به مردم فايدهها رساندند . « 8 »
آدم متز مىنويسد : « نوبختى ( حسن بن موسى ) از مترجمان كتابهاى يونانى به عربى بود » . « 9 »
هامش
- نام فرزندان ابو سهل بن نوبخت را به اين ترتيب آورده است : 1 - اسماعيل ، 2 - ابو ايوب سليمان ، 3 - داود ، 4 - اسحاق ، 5 - ابو الحسين على ، 6 - ايضا ابو الحسين هارون ، 7 - ايضا ابو الحسين محمد ، 8 - ابو العباس فضل ، 9 - عبد اللّه ، 10 - سهل ) . ويراستار
( 1 ) - مقدمهء فرق الشيعة و فهرست النديم ، ص 341
( 2 ) - اخبار الحكماء ، ص 114
( 3 ) - تأسيس الشيعة ، ص 362
( 4 ) - الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 91
( 5 ) - الفهرست ، ص 251
( 6 ) - تأسيس الشيعة ، ص 363
( 7 ) - اعيان الشيعة ، ج 5 ، ص 35
( 8 ) - مقدمهء كتاب فرق الشيعة از شهرستانى ، ص « و » ، و فهرست النديم ، ص 341
( 9 ) - الحضارة الاسلامية فى القرن الرابع ، ج 1 ، ص 366 ، چاپ دوم .