ب
بديع اسطرلابى ( اصطرلابى ) ابو القاسم هبة اللّه بن حسين بن احمد ؟ - 534 ه ق
ابن ابى اصيبعه او را از حكماى فاضل و از ادباى عاليقدر و طبيب عالم و فيلسوفى متكلم شمرده است كه به حكميت و كلام و رياضيات علاقهء بيشترى داشت و علم رصد و نجوم را هم خوب مىدانست . « 1 »
او در تهيهء ابزار و آلات فلكى يگانهء زمان خود بود ، اسرار فلك و خصوصيات ابزار لازم را خوب مىدانست و به وسيلهء آن آلات سير نور و مقدار آن را معلوم كرد ؛ دلايل و براهين هندسى بر صحت اعمال خود آورده است . آنچه او ساخته بود با قوانين اقليدس تطبيق شده و صحت آن به اثبات رسيده است و از اين راه كارهاى سابقين بر او ، در اين صنعت سبك و كوچك معرفى شده است . طريقهء ابداع و استنباط او توجه ديگران را جلب كرده است ، مثلا در كرهء سماوى « 2 » چيزى اضافه كرد ، و عمل آن را كه ساليان دراز ناقص بود كامل كرد ، و رسالهاى در اين زمينه نوشت و ادله و براهينى آورد ، و بيان كرد اينكه خجندى ،
هامش
( 1 ) - عيون الانباء ، ج 2 ، ص 300 ، چاپ بيروت .
( 2 ) - جسمى كروى كه براى نمايش دادن آسمان و اوضاع نسبى ستارگان به كار مىرود . از كرات قديمى ساخت مسلمانان كه موجود است پنج كره قابل ذكر است : 1 ) كرهء ساخت ابراهيم بن سعيد سهيلى و پسرش محمد در 473 ه ق ، مخزون در دانشگاه فلورانس ؛ 2 ) كرهء ساخت قيصر بن ابو القاسم در 622 ه ق ، مخزون در موزهء ناپل ؛ 3 ) كرهء ساخت محمد بن حلال در 674 ه ق ، موجود در انجمن سلطنتى آسيائى لندن ؛ 4 ) كرهء ساخت محمد مؤيد الدّين عرضى در 678 يا 688 ه ق ، موجود در سالون رياضى شهر در سدن ؛ و 5 ) كرهء بدون تاريخ موجود در كتابخانهء ملى پاريس كه مشتمل بر 49 صورت فلكى است ( برگرفته از دايرةالمعارف فارسى ) .
ويراستار