نظريهء ابن سينا دربارهء حركت در بخش اول همين كتاب در فصل « آثار شيعه در فلسفه » مورد بررسى قرار گرفت ، خوانندگان محترم بدانجا مراجعه فرمايند .
ما در نظر نداريم آراء فلسفى ابن سينا را به تفصيل نقل كنيم ؛ ازاينرو به همين اندازه اكتفا مىشود تا از راهى كه در اين كتاب براى خود ترسيم كردهايم بيرون نرويم .
از معارف ابن سينا جنبهء پزشكى بر ديگر جنبههاى او رجحان دارد و يكى از علل عمدهء شهرت جهانگير ابن سينا ظهور شخصيت علمى اوست . چه او در اين علم پيشرفت بسزايى كرد تا آنجا كه او را « بقراط اسلام » ناميدند . او پزشكى را ، كه پيش از وى ناقص بود ، تكميل كرد .
قسمتهاى عمدهء كوششهاى علمى او مصروف مطالعات پزشكى شد و قسمت بزرگى از تأليفاتش در پزشكى است كه مشهورترين آنها كتاب قانون است و او را اكتشافات و نظريات جديدى در پزشكى است كه به مختصرى از آن در فصل « آثار شيعه در طب » اشاره كرديم . « 1 »
ابن سينا توجه بسيارى به رياضيات نيز داشت و اين معنى از تأليفات متعددى كه در رياضيات نوشته به خوبى معلوم مىشود . « 2 »
و همچنين مىتوان به تحول فرهنگ و آگاهى ابن سينا به علوم شيمى ، اخلاق ، لغت ، تفسير و ديگر علوم از روى فهرست تأليفات بسيار او در اين علوم ، كه در عيون الانباء و اعيان الشيعة و كتابهاى ديگر آمده است ، پى برد .
تأليفات ابن سينا
شيخ الرئيس ابن سينا تأليفات بسيارى اعم از كتاب و رساله دارد كه تأليف آنها از حدود قدرت يك فرد متجاوز است . اين آثار نمايندهء تبحر ابن سينا در علوم مزبور است و در بين آنها تأليفات بسيار مشهور و پرارزش و گرانقدرى هست كه تا به امروز هم به علما و محققان كمك مىكند . سيد محسن امين در كتاب اعيان الشيعهء خود يكصد و هشتاد تأليف از او شمرده است . « 3 » و براستى انسان از كثرت آثار او در موضوعات مختلف علمى و معارف گوناگون دچار تعجب مىشود . با در نظر گرفتن اين نكته كه ابن سينا كمتر در محلى مستقر مىشد و غالب عمر خود را در سفر يا در زندان مىگذراند ، يا متوارى و در حال فرار و يا وزير و متصدى مشاغل دولتى و رسمى و ادارهء امور كشور بود و بعلاوه عمرى چندان طولانى
هامش
( 1 ) - - قسمت اول اين كتاب .
( 2 ) - - فصل تأليفات ابن سينا در اين كتاب .
( 3 ) - اعيان الشيعة ، ج 26 ، ص 318 - 328