سندى از كليهء نظريات و آراء نهايى و قطعى او در موضوعات مختلف فلسفى و نشانهء واضح و صادقى از نظريات اوست . اين كتاب مورد توجه و عنايت علما ، از جمله خواجه نصير الدّين طوسى و امام فخر رازى ، قرار گرفت و شروح و حواشى زيادى بر آن نوشتهاند . شرح طوسى و رازى هر دو با اصل كتاب در قاهره در سالهاى 1947 - 1949 ميلادى در سه جلد در چاپخانهء عيسى حلبى به چاپ رسيده است و اخيرا دار المعارف المصرية اين كتاب را به چاپ رسانده است . همچنين به سال 1892 ميلادى در ليدن توسط ورژيه و در ايران نيز به چاپ رسيده است . كتاب مزبور با قسمت اعظم شرح طوسى و شرح رازى به فرانسه نيز ترجمه شده است . اين سه كتاب از تأليفات قابل توجه او در فلسفه است و غير از اين سه كتاب كتابهاى ديگرى نيز در فلسفه دارد كه عبارتند از :
رسائل فى الحكمة و الطبيعيات ، كه نه رساله است و در مطبعهء الجوائب در استانبول به سال 1298 هجرى و در هند به سال 1278 هجرى و در قاهره به سال 1326 هجرى به چاپ رسيده است . رسالههاى مزبور تحت اين عناوين است : عيون الحكمة ، الاجرام العلوية ، قوى النفس ، الحدود ، اقسام العلوم العقلية ، النبوة ، النيروزية ، العهد و الاخلاق .
الحاصل و المحصول ، در بيست مجلد در فلسفه است كه آن را براى فقيه معروف ابو بكر برقى در اوايل عمر خود نوشته است .
الحكمة العرشية در الهيات ، كه به سال 1953 در حيدرآباد هند در مجموعهاى مشتمل بر هفت رساله از ابن سينا كه عبارتند از : الفعل و الانفعال ، العرشة ، السعادة و الحجج العشرة ، الموسيقى ، الحث على الذكر ، سر القدر و اسباب الرعد به چاپ رسيده است .
الحكمة المشرقية كه مثل ديگر كتابهاى فلسفى ابن سينا بر منطق و طبيعيات و رياضيات و الهيات مشتمل است .
معراجنامه ، رسالهايست به فارسى و نسخههاى خطى متعددى از اين رساله در كتابخانههاى كشورهاى مختلف موجود است كه جورج شحاته قنواتى در كتاب خود آنجا كه از تأليفات ابن سينا نام مىبرد ، شمارهء 175 صفحهء 321 - 322 ، از اين كتاب نام برده همچنين در كشف الظنون از آن ياد شده است . « 1 »
رسالة الطير ، كه به صورت رمز و بهسان رسالهء حى بن يقظان نوشته شده است . در اين رساله نفوس بشرى را به پرندگانى تشبيه مىكند كه صيادان آنان را اغفال مىكنند و پرندگان بىخبر از همه جا در دام مىافتند ، دام آنها را در بر مىگيرد ، پرندگان به دام افتاده براى نجات خود از دام تلاش مىكنند و به زحمت سر و بالهاى خود را از شبكههاى دام
هامش
( 1 ) - كشف الظنون ، ج 3 ، ص 443