بسيار عالى مىگذراند و ، پس از يك ماجراى دلانگيز كه طى آن دو شير را به نخجير مىگيرد ، حكمران استان مىشود . چنانكه آشكار است ، در ادبيات فارسى ميانه ، با دلبستگى خاصى نمونههاى از شهسواران تمامعيار توصيف مىشوند كه ، تا بازپسين دم ، به فرمانرواى خود وفادار مىمانند ( مانند زرير « 1 » و پسرش بستور « 2 » ) و ، درعينحال در تعليمات شهسوارى و هنرهاى دربارى كارآزموده مىشوند و ، چون اردشير ، به واسطهء صراحت لهجه و همت بلند بر همگنان پيشى مىگيرند و ، مانند ريدك خسرو ، قابلاعتمادند .
دو كتاب كوچك كه اهميت نسبتا كمترى دارد عبارت است از شهرستانهاى ايران و اوديها اوسهيكىهاى سكستان « 3 » ( نوادر و عجايب سيستان ) . اولى شامل فهرستى از شهرستانهاى ايران ( جمعا 110 شهر ) و بنيانگذاران آنهاست . به وسيلهء اين كتاب ، آگاه مىشويم كه بيشتر شهرها به دست شاهان ساسانى بنا شده است . آخرين شهر ، يعنى بغداد ، به دستور خليفهء دوم سلسلهء عباسى ، ابو غفار منصور ، بنا گشت . در كتاب عجايب سيستان ، اشاراتى كه به دوران افسانههاى ايرانى و اوايل ظهور كيش زرتشتى مىشود شايان توجه است . در اين كتاب ، از رود هيلمند ، كه در اوستا از آن تجليل شده ، از درياچهء فرزدن « 4 » و درياچهء هامون ، كه در اينجا كيانسيه « 5 » ناميده مىشود و نطفهء زرتشت را دربر دارد كه فروشى « 6 » از آن پاسدارى مىكند « 7 » و همچنين ، از كوه اشدشتر « 8 » و ، خلاصه ، از مجد و عظمت ميهن جانشينان آيندهء مقام پيامبرى زرتشت سخن مىرود . دربارهء اين جانشينان پيامبر ، در اخبار معتبر ، چنين آمده كه ، هر هزار سال يك بار ، يكى از آنان به دنيا مىآيد و بازپسين تن اين رستگارىدهندگان سوشيانت « 9 » است كه ، درعين حال ، داور روز رستاخيز نيز هست .
هامش
( 1 ) .Zarer( 2 ) .Bastvar( 3 ) .Awdiha u sahikiha - i Sakastan( 4 ) .Frazdan( 5 ) .Kayansih( 6 ) .Fravasi، حقا مىبايست فروشىها آمده باشد .
( 7 ) . . . . بنا به سنت ، نطفهء حضرت زرتشت را ايزد نريوسنگ برگرفته به فرشتهء آب ناهيد سپرد كه آن را در درياچهء كيانسو ( هامون ) حفظ نمود . در آغاز هزارهء يازدهمين ، دوشيزهاى از خاندان بهروز خداپرست و پرهيزگار در آن درياچه آبتنى نموده از آن نطفه آبستن خواهد شد . . . يشتها 2 ، ص 101 ، پانويس .
( 8 ) .Osdastar( 9 ) .Saosyant. . . در آيين مزديسنا ، به سه سوشيانس يا سوشيانت يعنى موعود قائل شدهاند كه هريك به فاصلهء هزار سال از همديگر ظهور خواهند كرد . اين سه موعود . . . از پشت زرتشتاند . . . در هر جاى از اوستا كه سوشيانت مفرد آمده از آن آخرين سوشيانت ، كه استوت ارتAstvat Eretaباشد ، اراده گرديد است . . . محل ظهور استوت ارت و دو برادر ديگرش از مشرق ايران زمين در كنار درياچهء هامون خواهد بود . . . استورت ارت يعنى كسى كه مظهر و پيكر قانون مقدس است . يشتها 2 ، ص 91 ، پانويس .