پايان داده مىشود . دوزخ پاك مىشود و همگى موجودات رستگار مىگردند . فقط آن وقت است كه دنيا براى هميشه خوب و كامل خواهد شد . بندهشن شامل مطالب آموزندهاى ارجع به پديدههاى طبيعت و اهميت آنها ، راجع به بدن انسان ، آتشهاى مقدس ، جانوران موذى و تقويم و محاسبهء زمان است و نيز حاوى فهرست مفصلى از ديوهاست . خلاصه ، اين كتاب مجموعهاى است از تقريبا همهء مطالب و مباحث مربوط به دنياى گذشته و حال ، كه آگاهى از آن ضرورى باشد . بايد افزود كه ، همواره ، جنبهء آموزندگى مباحث از ديدگاه دين مطمح نظر بوده است . تنها نكتهء مورد توجه مؤلف روشن ساختن چگونگى روابط جهان آفرينش با اورمزد و شريعت حقه است . تدوين اين كتاب ، بدان صورت كه ما امروز در دست داريم ، مربوط به دورهء استيلاى تازيان بر ايران است . بندهشن بزرگ از انقراض دولت ساسانيان و از تاراجگران تازى سخن مىراند . آخرين تحرير اين كتاب ، چنانكه به نظر مىآيد ، مربوط به سدهء دوازدهم است .
موضوع كتاب شايست نه شايست ( آنچه مىتوان كرد و آنچه نبايد كرد ) گناهان ، ثوابها ، مراسم ، آداب و رسوم و معانى متنهاى مقدس است . كتاب ماتيكان يويشت فريان « 1 » ( سرگذشت يوشت از خاندان فريان ) مجموعهاى از معماها در چارچوب يك افسانهء دينى است . « 2 » موضوع آن يك مناظرهء دو نفرى بين يك زرتشتى پاكدين جوان ، ولى فرزانه ، و جادوگر شرير به نام اخت است . يوشت خداترس ، به كمك گوهرهاى مينوى ، به معماهايى كه اخت از او مىپرسد
هامش
- مختلف است : قسمت اصلى به گويش قديم باوير و شامل توصيف سرنوشت روح از هنگام مفارقت از بدن تا الحاق مجدد با آن در روز قيامت است . قسمت ديگر ، كه به گويش كهن ساكسنى بوده و بعدا به گويش باوير ترجمه و به قسمت اول اضافه شده ، مبارزهء الياس را با دجال شرح مىدهد . اين شعر ، كه بر حواشى و صفحات سفيد يك دستنويس بسيار نفيس نوشته شده و از طرف اسقف اعظم زالتسبورگ به لودويگ دردويچهLudwig der Deutscheپادشاه باوير هديه شده ، شامل ابياتى است كه آتشسوزى را در سراسر دنيا توصيف مىكند و به بندى از ادا كه بدان اشاره شد شباهتى دارد .
نقل با اندك تلخيص از دايرة المعارف بروكهاوس .
( 1 ) .Matikan - Iyavist Friyan( 2 ) . داستان يوشت واخت موضوع كتاب كوچكى است در پهلوى موسوم به ماتيكان يوشت فريان يا گشت فريانو . كتاب مذكور داراى شش فصل است كه مجموعا سه هزار كلمه است . در اوستا ، از 99 سؤال اخت سخن رفته است ، اما در ماتيكان يوشت فريان از 33 معما بحث شده است . مختصرى از اين داستان ، آن طورى كه در كتاب مذكور پهلوى آمده است ، از اين قرار است : « اخت جادوگر با لشكر بزرگى به شهرى درآمد ، شهر را به ويران نمودن و مردمان را به كشتن تهديد نمود ، درصورتىكه آنان نتوانند 33 معماى او را حل كنند . در اين ميان ، يكى از پاكدينان يوشت فريان فرارسيد .
تمام سؤالاتش را جواب گفت . پس از آن ، خود او از اخت سه سؤال نمود كه از پاسخ آنها عاجز ماند . آنگاه ، يوشت فريان آن نابهكار را بكشت و شهر را از گزندش رهانيد . نقل به تلخيص از يشتها 1 ، ص 269 ، پانويس .