برگزيده ) ، موضوعهاى دينى را طى سه نوشتهء كوتاه بررسى مىكند . نوشتهء اول شامل تاريخچهاى افسانهاى از زندگى زرتشت است . مؤلف ديگرى از همين عصر مرتان فرخو « 1 » ( فرخ ) مغ بود كه كتاب شكند گومانيك ويچار « 2 » ( بينهاى كه ترديد را بر طرف مىسازد ) را نوشت .
در اين كتاب مبارزهء قلمى با مسلمانان ، يهوديان ، مسيحيان و مانويان ( متأسفانه ، بخش اخير ناقص است زير قسمت آخر كتاب از بين رفته ) داراى اهميت بيشترى است . يك دايرة المعارف كوچك موضوعهاى دينى ، به نام داناك اومنوكى خرت « 3 » ( دانا و خردمينوى ) ، نيز كه به طرز بسيار گيرايى تدوين شده بهصورت پرسش و پاسخ است . در اين كتاب ، دانا 62 پرسش در زمينهء دين از خردمينوى مىكند و از او پاسخ و توضيح دريافت مىكند . كتاب بندهشن ( آفرينش نخستين ) متضمن مجموعه و برگزيدهاى از دانستنىهاى مربوط به ميهن و روايتهاى اساطيرى و افسانهاى است . اين كتاب خواننده را از آفرينش اين دنيا و ورود اهريمن به زمين ، قيامت ، رستاخيز كالبدها ، كشور ايران ، رودها ، كوهها ، درياها ، شاهان ، يلان ، از اهيمت عناصر و ، بهطور كلى ، آفرينش از نظر دين و ، بالاخره ، از روايتها و منقولاتى كه سينهبهسينه به نسلهاى بعدى سپرده شده آگاه مىسازد . بندهشن در دو تحرير مختلف در دست است : يكى عبارت از دستنويسهايى است كه اصلشان هندى است و ديگرى ، كه كهنتر و مفصلتر است ، از ايران است و ، از همينرو ، بندهشن ايرانى با بندهشن بزرگ ناميده مىشود . براى مطالعهء موضوعهاى حماسى ايرانى تحريرهاى مختلف افسانههاى قهرمانى كهن حائز اهميت بسيار است ؛ زيرا ، در اوستا ، غالبا ، فقط به حكم ضرورت از اين موضوعها ذكرى به ميان آمده است . بنابر آنچه در ابتداى كتاب آمده ، عنوان واقعى اين اثر ارزنده زنداكاسيه « 4 » ( تعليماتى كه موضوعهاى دينى را روشن مىسازد ) است و نام بندهشن از آنرو به آن داده شده كه وضع نخستين آفرينش را ، پيش از آمدن اهريمن بدسگال بر روى زمين ، تشريح مىكند .
بنابر رواياتهاى ايرانى ، آفرينش در سه هزار سال نخستين صرفا بهصورت مينوى بود .
آنگاه ، گوهر پليد ، يعنى اهريمن ، خود را به زمين رسانيد ؛ ولى ، با ديدن روشنايى پريشان و سرگردان گشت . ايزد نيك ، اورمزد ، نخست به وى پيشنهاد صلح كرد و چون اهريمن نپذيرفت با يكديگر قرار مبارزهاى را به مدت نه هزار سال گذاردند ؛ چه اهرمزد مىدانست كه
هامش
( 1 ) .Martanfarrachv( 2 ) .Skan gumanik Vicar( 3 ) .Danak u menoke chrat( در زبان پهلوى - تعاليم عقل آسمانى )
( 4 ) .Zandakasih