رسوم آن زمان ، به سنگهاى گرانبها داشتند منجر به نقش و نقر تصاويرى بر اين سنگها مىشد كه به عنوان مهر از آن استفاده مىكردند . نمونههاى زيبايى از جواهرات و نگينهاى رنگى با نقشهاى برجسته و گرد بهجاى مانده است . بر غالب آنها نوشتههايى هم حك شده و جنس آنها ياقوت ، لعل كبود ، سنگ لاجورد ، عقيق يمانى و يشم سرخ است . بر مهرها عكسهاى صاحبانشان كنده شده كه غالبا خيلى جذاب و در نهايت هنرمندى است . برخى از اين مهرها به پادشاهان تعلق داشته ، پارهاى ديگر از آن صاحبمنصبان عالىرتبه و قسمت اعظم آن ، متعلق به مغها بوده است . نوشتههاى دور عكسها شامل نام صاحبان آنها ، لقب رسمى آنان و غالبا يك عبارت ( محتملا خرافى ) است كه ، به زعم آنها ، موجب بهروزى ، كاميابى و نيكبختى گشته و يا اعتماد همگانى را به صاحب مهر جلب مىكرد ( ولى همه سنگها داراى نوشته نيست ) . اين نوشتهها گاهى با كلمات فرخو باد « 1 » ( فرخنده باد ) پايان مىپذيرد . متن مهر ملكهء دنك « 2 » ، مادر اوهرمزد سوم و پيروز ( مقارن 457 ) ، با اين عبارت پايان مىپذيرد : پت تنيش اپستان « 3 » ( به شخص وى اعتماد باد ) . هنينگ كلمات آخر را به طرز ديگرى از هم جدا كرده آنها را تن شاپستان « 4 » مىخواند و عقيده دارد كه اين مهر به خواجهباشى ملكه تعلق داشته كه مجاز بوده در مهر خود از تصوير بانويش استفاده كند « 5 » . در مهر ديگرى چنين مىخوانيم : افزون شنوم « 6 » ( باشد كه براى وى فزونى شاد به بار آيد ) و در ديگرى چنين نقش شده ؛ يوم شپير « 7 » ( روز نيكو ، بهروزى ) . تعداد سكههايى كه با نوشتههاى فارسى ميانه و تصاوير شاهان از دورهء ساسانيان بهجاى مانده كم نيست . تصاوير روى سكه نمايندهء رئاليسم فوق العاده و جالبى است كه گاهى ، به نظر ، خندهآور مىرسد . خواندن نوشتههاى روى مهرها و سكهها را ما مديون مرتمن ، هورن ، شتايندورف و دورن هستيم .
دانشمند اخير سكههايى را كه در مجموعهء ژنرال دوبارتلومهاى « 8 » ، در سنپطرزبورگ ، نگهدارى مىشود بازسازى كرده است . حكام ولايات نيز به ضرب سكه مبادرت مىكردند .
نوشتههاى سكهها فقط شامل نام و عنوان شاه است . در بعضى موارد ، با ذكر كلمهء مزدسن « 9 »
هامش
( 1 ) .Farrachv bad( 2 ) .Denak( 3 ) .Pat tanisapastan( 4 ) .Tansapestan( 5 ) .Mitteliranisch، ص 45 ، تبصره
( 6 ) .afzun snom( 7 ) .yom sappir( 8 ) .J . de BartholomaiباChr . Bartholomaeاشتباه نشود .
( 9 ) .Mazdesn