دهكدهء حاجىآباد پرداختهاند . كمى پيش از جنگ جهانى دوم ، كتيبههايى از دوران سلطنت اين پادشاه كشف شد كه اطلاعات تازهاى از احياى كيش زرتشتى و مناسبات ميان ايران و روم به دست مىدهد . در كتيبهء حاجىآباد ، پادشاه هنرنمايى خود را در ورزش باستانى ملى ايرانيان ، يعنى تيراندازى با كمان ، مىستايد . طويلترين كتيبهء شاهى در پايكولى « 1 » است ، ولى فقط قطعاتى از آن بهجاى مانده است . هرتسفلد موفق شد كه اين اثر را ، كه به دو زبان انشا شده و مربوط به دوران پادشاهى نرسى ( تقريبا سال 294 ) است ، بازسازى كند . صاحبمنصبان عالىرتبه نيز دستور ساختن كتيبههايى مىدادند . در نقش رستم و نقش رجب ، كتيبههاى كرتير « 2 » ، متعلق به اورمزدشاه ، ديده مىشود . كرتير ، محتملا ، نام مستعار شخصيت بزرگى از محارم اهورمزد اول است كه در قطعات قبطى مانوى ، كردل « 3 » ناميده مىشود و مىتوان او را با شخصيتهايى در دربارهاى تازى مقايسه كرد كه عنوان خليل يا يمين امير المؤمنين را داشتند .
كتيبههاى شاهپور دوم و شاهپور سوم در طاق بستان و شاهپور سكانشاه « 4 » ساسانى در تخت جمشيد و دو تن از مأموران ديوانى به نام كاور « 5 » و سلوك « 6 » ، در همانجا ، حائز اهميت كمترى است . متأسفانه ، بعضى از قسمتهاى كتيبهها به مرور زمان آسيب ديده و قابل فهم نيست . زبان اين كتيبهها نارسا ، سبك انشاى آنها خشك و تعدادشان كم است و در مورد اغلب آنها ، نمىدانيم كه تحت چه شرايط و اوضاعى به نوشتن آنها مبادرت شده است . از دوران اشكانيان ، فقط قطعهاى از يك كتيبهء منحصربهفرد به زبان پهلويك ، كه شامل چهار كلمه و يك حرف است ، در سر پل ( تقريبا از سدهء اول م ) ، بهجاى مانده است . « 7 » علاقه به كتيبهنگارى در مردم عادى نيز ديده مىشود . مسافران ، غالبا ، نام خود را در جاهايى كه از آن ديدن كردهاند مىنويسند . مثلا ، زرتشتيانى كه از مغارههاى كنهرى « 8 » واقع در سالست « 9 » ، در نزديكى بمبئى ، ديدن كردهاند نيز چنين كردهاند . اينان به خط پهلوى بر ديوار نوشتهاند : « به نام يزدان ! به سال
هامش
( 1 ) . محلى در سليمانيه ، واقع در شمال قصر شيرين .
( 2 ) .Kartirموبد موبدان شاپور و هرمز و بهرام ساسانى بود .
( 3 ) .Kardel( 4 ) . اين عنوان بدان معنى است كه در دورهء پدرش والى سكستان ( سيستان ) بوده است .
( 5 ) .Kavar( 6 ) .Sluk( 7 ) . براى كسب اطلاع دربارهء كتيبههاى اشكانى كه در دههء اخير كشف شدهMitteliranisch، تأليف هنينگ ، ص 41 و بعد .
( 8 ) .Kanheri( 9 ) .Salsette