3 دورهء فارسى ميانه
اشكانيان
اسكندر كبير ، سلوكيدها ، پارتها
بر اثر پيروزى اسكندر كبير ( 330 تا 323 ق م ) ، دگرگونىهاى بزرگى در ايران پديد آمد و هنوز ، پس از گذشت قرنهاى بىشمار ، روايات ايرانى از اين حادثهء كشور هخامنشى به عنوان بزرگترين فاجعهاى كه ايران ، در طول تاريخ ، به خود ديده است ياد مىكند . اسكندر برترى مقام عنصر ايرانى را از بين برد و همّش مصروف بر آن بود كه بهوسيلهء آميزش افسرانش با طبقهء نجباى فئودال ايران ، كه سرانجام به او پيوسته بودند ، طبقهء اشرافى نوينى به وجود آورد .
ولى ، پس از مرگ ناگهانى او ( 323 ق م ) ، ايران سهم سردار زبردست و تواناى وى سلوكوس شد و بهصورت بخشى از يك امپراتورى بزرگ جديد آسيايى درآمد كه مركزش سوريه بود .
عنصر يونانى ، بىمحابا ، تا شهرستانهاى شرقى اين امپراتورى پيش راند . در نواحى بين دجله و سند ، شهرهاى يونانى به وجود آمد و استعمار يونانى از طرف شمال تا رود جيحون پيش رفت . يونانى زبان طبقهء حاكمه ، ارتش ، شهرنشينان و بازرگانان بزرگ شد و همچنين ، سخنرانىها ، سنگنبشتهها و عبارات روى سكهها به اين زبان بود . نويسندگان پارسى بر اين عقيده راسخاند كه ، در آن روزگار ، كيش زرتشتى در حال برافتادن بود . بىايمانى سخت رايج و شمار فرقههاى گوناگون افزون مىگشت ، چنانكه مىگويند ايران به 240 شاهزادهنشين