شاهانه « 1 » ناميده است . شايد عنوان قديمى سالنامههاى شاهى تا زمان ساسانيان بهجاى مانده بوده است .
آشنايى با زبان فارسى باستان در اروپا
براى نخستينبار پيترو دلاواله « 2 » در سدهء هفدهم ، سنگنبشتههاى ميخى ايرانى را ديد و خبر آن را به اروپا آورد ، ولى تمامى زحماتى كه براى خواندن اين نوشتهها كشيده شد بيهوده ماند .
تا اينكه كارستن نيبور ( در نيمهء دوم سدهء هجده ) رونوشتهاى دقيقى از آن تهيه كرد . از اين رونوشتها گروته فند آلمانى چند كلمهاى را خواند و ارزش صوتى هريك از حروف را معلوم كرد . پس از آن ، راولينسن ، محقق انگليسى ، موفق شد كه اين كتيبهها را بهطور كامل بخواند .
موفقيت گروتن فند و اخلافش ، پس از كار برجستهء شامپوليون كه توانست خطوط هيروگليف مصرى را بخواند ، بزرگترين پيروزى خاورشناسى اروپا در قرون نوزده است . اين موفقيت به خواندن متون بابلى و ايلامى و پايهگذارى آشورشناسى انجاميد . بر اثر حفارىهاى هيئتهاى بىشمار علمى در ايران ، مخصوصا به وسيلهء دومورگان و هرتسفلد ، بيش از بيست كتيبهء ديگر در قرن ما كشف شده است .
هامش
- پرداخت و اشعارى عاشقانه سرود( Erotika )سپس ، متوجه تاريخنويسى شد . كتاب تاريخش شامل پنج جلد است .
مأخذش براى توصيف جنگهاى ايران وقايعنامههاى ايرانى بوده كه سرگيوس مترجم براى وى تهيه و ترجمه كرده است . ( آخر اين بخش « نوشتههاى بازپسين دوران ساسانيان » ) مأخوذ از مقالهء« Reitzenstein »درPaulys Real - Encylopaedie، ج 1 / 1 .
( 1 ) .basilika apomnemoneumata( 2 ) .Pietro della Valleجهانگرد ايتاليايى متولد 11 / 4 / 1586 ، در يك خانوادهء اصيل در رم ، متوفى 1652 . در مسافرت خود به ايران سخت تحت تأثير رفتار جوانمردانهء شاه عباس نسبت به مسيحيان قرار گرفت . وى سفرنامهء پرارزشى بهجاى گذاشته است ( ترجمهء شعاع الدين شفا ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، تهران ، 1348 ) .