يافته ، هنوز در مراحل اوليه است 10 الف . شكى نيست كه زندگىنامهء وى در زير ذرهبين انتقادات به ناچار پارهاى از نكات جالب خود را از دست مىدهد ؛ ولى ، از آن گذشته نيز تفاوتهاى قابل ملاحظهاى نسبت به آنچه فعلا دربارهء او گفته و نوشته مىشود پديد خواهد آمد . شاعر بين سالهاى 15 - 610 ه . در خانوادهاى اهل علم و ادب ديده به جهان گشود . پسر بچهاى دوازدهساله بود كه پدرش درگذشت . تحصيلاتش را در زادگاه خويش شيراز آغاز كرد ، لكن لشكركشى خوارزمشاه و تندباد هجوم مغولان وى را به بغداد افكند و در آنجا به ادامهء تحصيل در مدرسهء معروف نظاميه پرداخت . طبع سرگشتهء وى عصاى جهانگردى در كفش نهاد . بسى جاها و چيزها را سير كرد و ديد ، ولى بسيارى هم از خود بر آن افزود تا سرگرم سازد و بياموزد . سياحت وى را در بين النهرين و آسياى صغير ، سوريه ، مصر و مكه مىتوان مسلم دانست ، لكن سفرهايش به كاشغر و هندوستان قابل قبول نيست . چنين نمىنمايد كه سعدى در همان زمان شاعرى به نام بوده است 11 . وى هنگام شهرت يافت كه ، كمى پس از بازگشت به شيراز ( 5 - 654 ه . ) ، بوستان را به نام حكمران سلغورى آنجا ، ابو بكر بن سعد بن زنگى ، و يك سال بعد ( 656 ه . ) دومين كتاب معروف خود ، گلستان را تأليف كرد . اثر اخير را به شاهزاده سعد بن ابى بكر بن سعد تقديم داشت . اين همان كسى است كه شاعر به نامش تخلص كرد . ولى ، تصور نمىرود كه سعدى اين دو كتاب را در مدتى چنين كوتاه تأليف كرده باشد ( س . كتاب مدح ديوانگى تأليف اراسموس ) « 1 » و ظاهرا مقصود مدتى است كه صرف تحرير نهايى كتابها ، كه طرحشان پايان يافته بوده ، شده است . با انتشار اين دو شاهكار احترام عمومى و همچنين لطف و عنايت اتابكان شيراز نسبت به وى بس فزونى يافت . سعدى كماكان به زندگانى صوفيانه ادامه داده اوقات فراغت را صرف فعاليتهاى ادبى و اندرز دادن به ملت و بزرگان مىكرد . ملاقات او را در تبريز با دو تن از افراد خاندان جوينى ، عطاء الدين عطاملك ( وفات :
681 ه . ) ، مؤلف تاريخ جهانگشا ( چنگيز ) ، و برادرش ، شمس الدين محمد صاحب ديوان ( مقتول به سال 683 ه . ) و همچنين با ايلخان اباقا مشكل مىتوان مطابق با واقع دانست ، زيرا
هامش
( 1 ) .Desideius Erasmusكه معمولاErasmus von Rotterdamناميده مىشود از مردم هلند ( متولد 1466 يا 1469 ، وفات : 1536 ) ، اديب ، اومانيست ، منتقد دين و فرهنگ و از مخالفان فلسفهء مدرسى ( اسكولاستيسم ) و اعمال خلاف رويهء روحانيان عصر خود بود . حملات هجاآميزش بر ضد اين بىرويهگىها در پيدايش رفورماسيون سهمى بهسزا داشت ، ولى او بشخصه خود را به كلى از آن بر كنار نگه داشت . منجمله ، كتاب مدح ديوانگى( Encomium Moriae )است كه اراسموس طى آن با شيوهاى هوشمندانه نارضايى عصر خود را از دين و كليسا داشته است ( ترجمهء فارسى ، تهران 1322 ) . نقل ازLexikon der Weltliteratur، ج 1 .