بدين ترتيب ، نظرى كه غفورف 29 اتخاذ كرده لاجرم بايد منفى باشد . به عقيدهء وى ، آيين تصوف ، از همان به دو اشاعهء خود ، مانع پيشرفت علوم غيردينى و سنگ راه ترقى اقتصادى و فرهنگى بود . بعدها ، در دوران تيموريان و خانهاى بخارا ، كار بدانجا رسيد كه صوفيان در رأس مخالفان انديشههاى آزاد و نهضتهاى مقاومت ، كه به وسيلهء آن تودههاى ملت در مقابل فشار فئودالها و خانها از خود دفاع مىكردند ، قرار گرفتند .
شاعران رباعىسرا ( ابو سعيد ابو الخير ، باباكوهى ، باباطاهر عريان ، انصارى ، باباافضل
سرآغاز شعر و ادب عرفانى فارسى با نام ابو سعيد بن ابو الخير ، از مردم ميهنه يا ميهنه « 1 » ( 357 - 440 ه ) ، همراه است . وى پرورشيافتهء يك دسته از عارفان ژرفانديش بود و در رأس مركز تصوف نيشابور قرار گرفت و منادى مهم مسلك تصوف گشت . او را سرايندهء چند ده رباعى با مضامين عرفانى مىدانند كه مقرون به صواب نيست ، زيرا از زندگىنامهاى كه در سالهاى 80 - 570 ه توسط نوادهاش ، محمد بن منور الدين ابى سعد بن ابى طاهر بن ابى سعيد ، تأليف شده با قطعيت مستفاد مىشود كه ابو سعيد شعرى نسروده است 30 و بنابراين ميراث ادبى منسوب به او از آن ديگران است كه شايد هم از اسلاف او باشند .
در اينجا ، مىخواهيم به ديوانى اشاره كنيم كه به غلط به ابن باكويه ، باباكوهى ، كه در همان اوان در كشورهاى اسلامى به تحرى حقيقت كمر بسته بود ، منسوب است . وى پير خانقاه نيشابور بود . ديوان او شامل اصطلاحات تكامليافتهء تصوف است كه منطبق با گنجينهء لغات شاعران متصوف دورانهاى بعدى است . برخى در اين تصور بودند كه از اينجا مىتوان وجه ارتباطى با ابو سعيد به دست آورد 31 . البته مىتوان با قطعيت پذيرفت كه رباعيات منسوب به ابو سعيد يك مرحلهء تكامل پيش از خود داشته ؛ لكن ، باوجود اين ، نمىتوان اين موضوع را به نحوى از انحا با شاعرى چون باباكوهى يا ابن باكويه مرتبط ساخت ؛ زيرا ، اولا ، به هيچوجه قطعى نيست كه باباكوهى همان ابو عبد اللّه محمد بن عبد اللّه بن عبيد اللّه ابن احمد بن باكويهء شيرازى ( وفات : 3 - 442 ه ) بوده باشد و ظاهرا اين اشتباه ناشى از يك تحرف و يا اشتقاق عاميانهء باباكوهى ( مدفون در شيراز ) از ابن باكويه است ، بدون آنكه اطلاعات صحيحى از باباكوهى در دست باشد ؛ ثانيا ، اصولا معلوم شده كه ديوان منسوب به باباكوهى يك ديوان جعلى از دوران بعد از حافظ است 32 و نكتهء مهم نيز اين است .
هامش
( 1 ) .Mihne - Maihane