كه انورى خود از اشعار معزى استفاده كرده است 25 . مهارت در وصف ، بيان سهل ممتنع و سادگى اصطلاحات شعر وى را ممتاز مىدارد . ديوان معزى حلقهء ذى قيمتى در سلسلهء تطور قصيدهء فارسى است .
از شاعران مهم سدهء 5 ه بايد ازرقى را نام برد كه نام حقيقيش ابو المحاسن ابو بكر زين الدين هروى است ( وفات كمى پيش از 465 ه ) . بنا به مشهور ، فردوسى ، پس از آنكه از غزنه به طوس فرار كرد ، در خانهء پدر ازرقى ، موسوم به اسماعيل وراق ، پنهان شد . پسر ، به سائقهء شغل پدر ، به محافل ادبى راه يافت . بعضى از قصايدش حاكى از دلبستگى خاص او بههمشهرى مهتر و نامآورش ، انصارى ، است . از نخستين كسانى كه وى در قصيدههايش ستوده است شمس الدوله ابو الفوارس طغان شاه و پدرش ، الب ارسلان ، حاكم خراسان ، هستند . الب ارسلان چنان به ازرقى دلبستگى داشت كه هروقت در هرات نبود به وى نامه مىنوشت . ازرقى مديحهسرايى عالىقدر است . از مشخصات بارز اشعارش تشبيهات غريب اوست كه صد سال بعد به ناحق مورد سرزنش رشيد وطواط شاعر و اديب ( وفات : 578 ه ) « * » قرار گرفت ؛ ولى ، پس از آنكه سبك هندى رايج شد ، تشبيهات ازرقى ارزش خود را بازيافت . وى كتابى منافى عفت به نام الفيه شلفيه را به نظم كشيده « * * » و ، چنانكه گفته شده ، همان را وسيلهء تقرب به طغان شاه قرار داده است . نه اين كتاب و نه نسخهء منظومى كه از سندبادنامه پرداخته به دست نمانده است . وى مؤلف اصلى هيچيك از اين دو اثر نيست .
مسعود سعد سلمان ، ابو الفرج رونى ، حسن غزنوى « * * * » هندوستان غزنوى
يك شاعر مهم دوران متأخر غزنه مسعود سعد سلمان است . وى به سال 438 ه ، در لاهور ، در خانوادهاى توانگر كه اصلا همدانى بود ، ديده به جهان گشود . زندگىاش متلاطم و پر از نشيبو فراز بود . در دربار سيف الدوله محمود ، شهزادهء غزنوى و والى هندوستان ، در سايهء شايستگىهاى كشورى و لشكرى خود ، به ثروت و جاه رسيد . چهلساله بود كه فاجعهاى دامنگيرش شد . در غزنه ، در تلاش آن بود كه ثروت پدرى را از دستبرد متجاوزان حفظ كند كه در جريان قضيهء شاهزاده محمود ، كه سلطان ابراهيم بن مسعود ( 451 تا 492 ه ) وى را به داشتن روابط با سلجوقيان متهم ساخته بود ، به زندان افتاد . سعايت دشمنان و خشم سلطان نيرومندتر از شفاعت خيرخواهان و همهء قصايد سراسر شكايت و تمناى مسعود بود . شاعر ، هفت سال ، در
هامش
( * ) . - ص 284 .
( * * ) . ظاهرا اين انتساب مورد ترديد است .
( * * * ) حسن غزنوى فقط در متن انگليسى آمده است .