در يك شاهزادهنشين ايران خاورى برآمده است . پژوهندگان دوران زندگى وى را در سدهء ششم پيش از ميلاد حدس مىزنند ؛ ولى ، هنوز ، دلايل كافى براى اثبات اين نظر در دست ندارند . قاطعترين دليل اين تاريخگذارى سنواتى است كه ، طبق سنت ، از طرف مجامع دينى پارسى ، در وقايعنگارىها ذكر شده و فاصلهء ميان عصر زرتشت و اسكندر كبير را سيصد سال تعيين مىكند ؛ لكن ، اين تخمين قابل اعتماد نيست و تاكنون در اين زمينه هيچگونه مفتاح غير ايرانى هم به دست نيفتاده است . ما حتى نمىدانيم كه پيامبر از كدام نقطه برخاسته است .
طبق پارهاى از روايات ، زادگاه وى شمال باخترى ايران است . از اوان جوانى ، با ناهنجارىهاى مناسك كهن آشنا گشت كه با قربانىهاى بىشمار همراه بود و طى شادخوارىها ، براى تجليل از بتها ، در عياشى و بادهگسارى افراط مىشد و به كشتار بيرون از حد اعتدال گاو مىانجاميد . در چنين بادهگسارىها ، بالاخص ايزد هوم « 1 » كه نوشابهاى سكرآور بود ، ستايش مىشد . اين مراسم كهنه طبقهء دهگانان را به نابودى مىكشانيد و عواقب وخيمى به بار مىآورد ، از آن جهت كه بر قدرت غيبگويان و ساحران ، يعنى كرپنها « 2 » ، كه رؤساى قبايل ، يعنى كوىها « 3 » ، هم ناچار از حفظ نفوذ آنان بودند مىافزود . چنانكه شايع است ، زرتشت ، در بيستمين سال زندگى ، زادگاه خود را ترك گفت و به « بىخانمانى » گراييد تا ، ضمن مواعظى كه ايراد مىكرد ، به بيان انديشههاى تازهء خود بپردازد ؛ ولى ، فقط ده سال پس از آن تاريخ بود كه از سوى بارىتعالى ، يگانه خداى حقيقى ، يعنى اهورامزداه « 4 » ، به پيامبرى مبعوث شد و ، در نتيجه ، تكليفش روشن گشت . پس از زحمات زيادى كه بدان تن درداد ، ويشتاسپ « 5 » ( - گشتاسپ ، شاهى در نقطهاى در خاور ايران ) تعاليم او را پذيرفت و پيرو ، حامى و مروج اين كيش تازه گشت . بنابر روايتى كه قدمت كمترى دارد ، زرتشت ، در سن 77 سالگى ، هنگام هجوم تورانىها به ايران ، در آتشكدهء بلخ ، به دست آنان كشته شد . ديرى نپاييد كه تاريخ
هامش
( 1 ) .Haoma، هوم ، در اوستا هئوم ، در ويد برهمنان ( كتاب مقدس برهمنان ) سومSoma، اسم گياهى است كه از آن اشام هوم مىسازند . اين شربت نيز مانند خود گياه هوم ناميده مىشود . . . استعمال هوم در مراسم مذهبى بسيار قديم است .
اساسا شربت مسكرى بوده . پس از ظهور حضرت زرتشت كليه فديه خونين و استعمال شربت مسكر نزد ايرانيان بازداشته شده است . نقل به اختصار از يشتها 1 ، ص 3 - 471 پانويس .
( 2 و 3 ) .Kavai , Karapan، دو طبقه از پيشوايان كيش آريايى بوده كه مراسم دينى ديوها را به جا مىآوردهاند . در خود گاتها مكررا زرتشت از آنان شكايت مىكند كه اسباب گمراهى مردم مىباشند ، به واسطه تعليمات دروغين خويش آنان را مىفريبند . نقل از يشتها 1 ، ص 13 .
( 4 ) .Ahura Mazdah( 5 ) .Vistaspa