بعضى گفتهاند كه : مراد از مسجد الحرام ، مكّه معظّمه است زيرا كه تمام مكّه محلّ نماز و محترم است . « 1 »
و مشهور آن است كه مسجد الأقصى مسجدى است كه در بيت المقدّس است .
و از احاديث بسيار ظاهر مىشود كه مراد ، بيت المعمور است كه در آسمان چهارم است و دورترين مسجدها است . « 2 »
و نيز اختلاف است كه معراج آن حضرت يك مرتبه بوده يا دو مرتبه يا زيادتر ؟
از احاديث معتبره ظاهر مىشود كه چندين مرتبه واقع شد ، « 3 » و اختلافى كه در احاديث معراج هست مىتواند محمول بر اين باشد . « 4 »
علما از حضرت صادق عليه السّلام روايت كردهاند كه حقّ تعالى حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلم را صد و بيست مرتبه به آسمان برد ، و در هر مرتبه آن حضرت را در باب ولايت و امامت امير المؤمنين عليه السّلام و ساير ائمّهء طاهرين عليه السّلام زياده از ساير فرايض تأكيد و توصيه فرمود . « 5 »
قال البوصيرى :
سريت من حرم ليلا الى حرم * كما سرى البدر فى داج من الظّلم
فظلت ترقى الى ان نلت منزلة * من قاب قوسين لم تدرك و لم ترم
و قدّ متك جميع الانبياء بها * و الرّسل تقديم مخدوم على خدم
و انت تحترق السّبع الطّباق بهم * فى موكب كنت فيه صاحب العلم
حتّى اذا لم تدع شأوا لمستبق * من الدّنو و لا مرقى لمستنم « 6 »
هامش
( 1 ) نك : مجمع البيان ، ج 3 ، ص 396 ؛ تفسير فخر رازى ، ج 20 ، ص 146 ؛ تفسير الكشّاف ، ج 2 ، ص 647 .
( 2 ) نك : تفسير قمى ، ج 2 ، ص 243 .
( 3 ) نك : تفسير قمى ، ج 2 ، ص 335 ؛ الخصال ، ص 600 ؛ بصائر الدرجات ، ص 79 ، به نقل از حياة القلوب ، ج 3 ، ص 700 .
( 4 ) يعنى هر يك از احاديث مختلفه در وصف يكى از معراجها واقع شده باشد .
( 5 ) بحار الأنوار ، ج 18 ، ص 387 .
( 6 ) شبانه از يك حرم ( مكه ) به حرم ديگر برفتى ، همان گونه كه بدر در تاريكى شب در آسمان حركت مىكند .
هم چنان بالا و بالا مىرفتى تا به قاب قوسين كه نه كسى درك آن نموده و نه قصدش را كرده رسيدى . تمامى پيامبران الهى تو را بر خويش مقدم داشته و به تو اقتدا كردند و همچون پيش انداختن خادمان مخدوم را . تو پيشاپيش پيامبران ، هفت آسمان را گذاشتى .
و تا آنجا پيش رفتى كه براى سبقتگيرنده امكانى براى نزديك شدن و براى بالا رونده جايى براى بالاتر آمدن نگذاشتى .
واقعهء بزرگ معراج در شعر شاعران فارسى نيز به وصف آمده است شعر نظامى در سه دفتر از آثار بر جاى مانده خود ، به توصيف معراج پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم پرداخته است ( مخزن الأسرار ، شرفنامه و هفت پيكر ) .