صفراى غير طبيعى « 1 »
صفراى غير طبيعى دو گونه است :
الف . خروجش از صفراى طبيعى به سبب اختلاط با ماده بيگانه .
ب . خروجش از صفراى طبيعى به سببى در گوهر آن .
گونه اول از صفراى غير طبيعى كه در اثر آميزش با ماده بيگانه به وجود آمده ، نوعى از آن شناخته شده و از شهرت بسيارى برخوردار است « 2 » ، و آن صفراى آميخته با بلغم است و آن در بيشتر موارد در كبد به وجود مىآيد « 3 » ، و نوعى از آن كه شهرت كمترى دارد ، صفراى آميخته با سوداء مىباشد .
وجه شناخته شده و شايعتر به دو صفراى غير طبيعى مرّه صفراء « 4 » و يا مرّه محّيّه ( زرده تخم مرغى ) « 5 » تقسيم مىشود ؛ زيرا بلغمى كه با آن آميخته گرديده ، گاه رقيق است و در نتيجه مره صفراء به وجود مىآيد ، و گاه غليظ است و از آن صفراى شبيه به زرده تخم مرغ به وجود مىآيد . « 6 »
اما آن نوع ( آميخته با سوداء ) كه شيوع كمترى دارد و آن را صفراى محترق ( سوخته ) مىنامند ، پيدايش اين نوع از صفراى غير طبيعى ، دو گونه مىباشد :
هامش
( 1 ) تقسيم صفراى غير طبيعى بر مبناى سبب پيدايش آن مىباشد كه تفاوت در رنگ نيز در آن مشهود است .
( 2 ) يعنى وجود و شيوع بسيارى دارد .
( 3 ) به صورت نادر در فضاى معده به وجود مىآيد زيرا اولًا همه اخلاط در كبد به وجود مىآيند ثانياً فضا و مجارى كبدى بسيار تنگ مىباشد و آميختگى اخلاط در آن به گونهاى است كه در برخى شرايط ، تمايز بين آنها منتفى مىگردد ، بر اين اساس در پارهاى موارد و شرايط خلط غير طبيعى به وجود مىآيد .
( 4 ) با اين كه به بيشتر اقسام صفراء در لغت « مِرّه » اطلاق مىشود ولى به لحاظ شيوع و مشهود بودن اين نوع از صفراء به خصوص در قى بدان مره گفته شده ( بطورى كه گمان شده صفراء تنها آن است ) و اخوينى در هدايه آن را « اصفر » ( زردآب ) ناميده است اين نوع صفراء باعث بروز بيمارىهاى صفراوى چون اسهال صفراوى ، نمله ، تب غب و عفونت پذيرى و زخم آورى مىباشد .
( 5 ) از اين صفراى غير طبيعى ، قى و بيمارىهاى صفراوى پديدار شود و اگر عفونت پذيرد ، تب اينيالوس ( تبى كه درون بدن بسوزد و بيرون سرد باشد ) و اورام مزمن به وجود آيد و اگر با خون آميزد طاعون پديد آيد . ( نقل با تصرف از هداية المتعلمين ، ص 31 )
( 6 ) رنگ اين دو نوع از صفراء ، به دليل آميزش با بلغم زرد مىباشد .