اما اختلاط بلغم با مائيت ( آب گونه ) به تنهايى ، بدون تحقق سبب دوم ( عفونت ) « 1 » هرگز باعث پيدايش نمك نمىگردد ، و شايد « أو » ( كه براى تقسيم مىباشد و معادل آن در فارسى « يا » است ) در كلام جالينوس واو عاطفه و بدون همزه بوده است ، ( كه براى جمع بين دو چيز است . ) در اين صورت ، مطلب تمام است « 2 » .
6 . بلغم حامض ( ترش ) ، همان گونه كه بلغم شيرين ، دو گونه است :
الف . شيرينى به خودى خود ؛ ب . شيرينى در اثر آميزش با چيزى خارجى .
ترشى بلغم نيز دو گونه به وجود مىآيد :
الف . در اثر آميزش با چيزى بيگانه يعنى سوداى ترش كه آن را بيان خواهيم كرد .
ب . ترشى به سبب رخداد چيزى در خود بلغم ، بدين گونه كه بلغم شيرينِ ياد شده ،
يا بلغمى كه در راه شيرين شدن است ، مانند بسيارى از افشرههاى شيرين ، ابتدا جوش آيد سپس ترش گردد .
7 . بلغم عفص ( گس مزه ) ، اين نوع بلغم غير طبيعى نيز وضعيتى مشابه بلغم ترش دارد ، زيرا چه بسا عفوصت آن در اثر آميزش با سوداى عفص به وجود آيد ، يا به سبب ظهور خود به خودى سردى بسيار كه باعث خشكى آب آن و به دليل خشكى ، استحاله اندك « 3 » به ارضيت ( زمين ) يابد سپس حرارت ضعيفى نيست تا آن را بجوشاند و ترش گرداند و نيز حرارت نيرومندى نيست تا آن را نضج آورد ، در نتيجه مزه آن گس گردد .
8 . بلغم زجاجى ، از اقسام بلغم غير طبيعى گونهاى زجاجى است كه سفت و متراكم مىباشد ، و در چسبندگى و سنگينى همانند آبگينه گداخته است .
اين بلغم غير طبيعى ( علاوه بر قوام و هيأت غير طبيعى ، از حيث مزه نيز متفاوت است ) بسا مزه ترش دارد ، و بسا بىمزه است ، گويا غليظ بىمزه آن ، همان بلغم خام باشد ،
هامش
( 1 ) هرگاه دو سبب ( عفونت و مائيت ) با بلغم رقيق آميخته گردند ، باعث ايجاد بلغم شور مىگردد .
( 2 ) يعنى سبب نمك شدن عفونت با مائيت است ، و در اين صورت ديگر اشكال به كلام جالينوس وارد نيست ، گويا عفونت در بيان جالينوس به معناى سوختن و احتراق است .
( 3 ) استحاله اندك به ماهيت ارضى ، در اثر خشكى رطوبت و مائيت بلغم ، و قيد « اندك » به اين منظور مىباشد كه در صورت استحاله زياد ، از ماهيت خلط بلغم ، خارج مىگردد .