اشاعره به هر چه خداوند تقدير نموده راضى نيستند زيرا به رأى ايشان كفر و گناه و هر فسادى نيز قضاى الهى است . « 1 »
اماميه و معتزله باور دارند كه خداوند به كارهايى كه خود انجام داده آدمى را عذاب نخواهد كرد و بر كردار خويش انسان را سرزنش نخواهد نمود . « هيچ كس بار ديگرى را بر دوش نمىدارد . » « 2 »
اشاعره برآنند كه مردم تنها به سبب آنچه نكردهاند شكنجه مىشوند و سرزنش مىگردند . خداوند انسانها را به جبر وادار مىكند و ايشان را عذاب مىنمايد . سركشى در آنها مىآفريند سپس مىگويد « چه شده است كه از اين پند اعراض مىكنند . » « 3 »
و ايشان را از عمل باز مىدارد و مىگويد : « چيزى مردم را از ايمان آوردن باز نداشت . » « 4 »
اماميه مىگويند خداوند چيزى را بيهوده نمىآفريند و آفرينش او تنها به سبب مصلحتى است . به سود آدمى او را رنجور مىسازد و رنجديده را ثواب مىبخشد ، به گونهاى كه بيهودگى و بيدادگرى از فعلش دور باشد .
اشاعره برآنند كه جايز نيست خداوند به هدف يا مصلحت عملى انجام دهد .
او بندهاى را بدون هدف و مصلحت دردمند مىسازد حتّى ممكن است جماعتى را براى هميشه در آتش قرار دهد بدون آنكه گناهى داشته باشند . « 5 »
اماميه معتقدند در حكمت خداوند زيبنده نيست كه بر دست دروغزنان معجزه
هامش
( 1 ) . شرح عقايد و حاشيه كستلى بر آن ص 113 ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 94 ، التفسير الكبير ، ج 26 ، ص 201 .
( 2 ) . اسراء : 15 .
( 3 ) . مدثر : 49 .
( 4 ) . كهف : 55 ، « فضل » گفتار اشاعره را در موضع مناسب باز گفته و آشكار نموده است بنگريد به الفصل ابن حزم ، ج 3 ، ص 54 ، شرح عقايد ، ص 109 .
( 5 ) . التفسير الكبير ، ج 17 ، ص 11 و ج 28 ، ص 232 ، شرح تجريد قوشچى ، ص 375 .