قدم و حدوث اعتبارىاند
برخى از اشاعره « 1 » بر آن شدهاند كه قدم وصف ثبوتى و قائم به ذات خداست .
كراميه نيز معتقدند كه حدوث وصف ثبوتى قائم به ذات حادث است . « 2 »
هر دو رأى باطل مىباشد . زيرا اگر قدم موجودى غير از ذات حق باشد يا قديم است يا حادث . اگر قديم باشد قدم ديگرى دارد و تسلسل پديد مىآيد و اگر حادث باشد ، شىء به نقيض خود موصوف مىگردد ، خداوند محل حوادث خواهد بود و پيش از حدوث قدم خود قديم نبوده است ؛ و همه اين لوازم باطل است .
اگر حدوث قديم باشد قدم حادثى كه شرط حدوث است لازم مىآيد و شىء به نقيض خود موصوف مىشود و اگر حادث باشد تسلسل رخ مىدهد .
حقيقت آن است كه قدم و حدوث از صفات اعتبارى هستند . « 3 »
مباحثى در عدل
بازگويى اختلافات در عدل
بايد دانست كه اين اصل عظيم بنياد قواعد اسلامى و احكام دينى است و بدون آن
هامش
( 1 ) . مقصود عبد اللَّه بن سعيد از اشاعره است . بنگريد به : شرح تجريد ص 37 .
( 2 ) . الملل و النحل ، ج 1 ، ص 109 .
( 3 ) . مقصود علّامه از اعتبارى بودن قدم و حدوث اين است كه هر دو صفت با نظر به نحوه وجود موجود ، در عقل ، انتزاع مىشوند و در خارج واقعيتى مستقل از قديم به حادث ندارند . اكنون اگر فرض شود كه حدوث و قدم غير از موجود حادث يا قديم واقعيتى مستقل دارند ، هر يك از آن دو - چون ديگر موجودات - يا قديمند يا حادث ، پس چهار فرض پديد مىآيد . بر دو فرض ( قديم بودن قديم و حادث بودن حادث ) اشكال تسلسل وارد است و بر دو فرض ديگر ( حادث بودن قديم و قديم بودن حادث ) اشكال تناقض . بر حدوث قدم دو اعتراض ديگر وارد ساخته : الف : خداوند محل حوادث باشد زيرا خدا قديم است و قدم به رأى اشاعره قائم به خداست و چون حادث است پس خداوند محل حادث است . ب : اگر قديم خود موجودى حادث باشد ، پيش از حدوث آن ، خداوند قديم نبوده است . ( م )